Gió mùa đông bắc tràn qua dải đất hẹp ven đường sắt Khâm Thiên mang theo cái lạnh buốt cắt da cắt thịt của những ngày giáp Tết cuối năm 1988. Trên căn gác xép ván ép ọp ẹp của tiệm may nhỏ, ngọn đèn hoa kỳ leo lét phả một quầng sáng vàng vọt lên mặt chiếc gương soi đã ố góc. Mùi khói dầu hỏa ngai ngái quyện với mùi vải đũi mới cắt và hương thơm nồng ấm từ nồi nước lá vối đun dở dưới bếp than tổ ong.
Nguyễn Thục Quyên không chợp mắt lấy một phút suốt từ nửa đêm.
Đôi mắt bồ câu của cô trũng sâu vì mỏi mệt, nhưng bên trong con ngươi đen láy ấy lại phẳng lặng đến lạ kỳ. Đôi bàn tay thon dài, nơi đầu ngón trỏ còn chằng chịt những vết kim châm li ti, thoăn thoắt xếp gọn từng dải lụa Tân Châu màu tím hoa cà đã được cắt tỉa cẩn thận. Bên cạnh cô, chiếc máy may con bướm Thượng Hải cũ kỹ đứng lặng lẽ, kim máy vẫn còn cắm hờ vào đường chỉ chần gân nổi trên tà áo dài chắp mảng – đứa con tinh thần mà cô và chị Bé Hai đã thức trắng đêm để tìm đường thoát cho năm mươi bộ áo Tết.
Nhưng tâm trí Quyên lúc này không đặt trọn vào đường kim mũi chỉ. Từng nhịp đập nơi lồng ngực cô như thắt lại mỗi khi nhớ về hình ảnh bắp tay đẫm máu của Hoài An trong đêm qua. Vết rách toạc trên ống áo bảo hộ công nhân, vệt máu tươi rỉ qua kẽ tay anh, và ánh mắt bừng bừng căm phẫn của người thợ tiện trẻ khi siết nát chiếc vỏ bao diêm mang dòng chữ tích kê tiệm cầm đồ... Tất cả cứ xoay tròn, dội vào lòng cô nỗi xót xa cùng sự day dứt khôn nguôi.
Nếu không phải vì gánh nặng tiền nong của gia đình cô, nếu không phải vì cô một mực chối từ những lời gạ gẫm trơ trẽn của Trần Quốc Bách, thì xưởng tiện Đặng gia đâu phải chịu cảnh tai bay vạ gió, máy móc đâu suýt bị đập phá, và An đâu phải đổ máu giữa đêm đông buốt giá thế này?
“Chị Hai…”
Tiếng gọi khe khẽ kéo Quyên về thực tại. Ở góc chiếc giường dát tre trải manh chiếu cói cũ, con Hiền vừa trở mình thức giấc. Cô bé mười bốn tuổi gầy gò vội vàng kéo chiếc chăn bông chần đã sờn mép trùm kín ngực cho em trai. Thằng Toàn chín tuổi vẫn nằm co quắp như một con mèo nhỏ, hơi thở nhọc nhằn phả ra từng nhịp ngắn. Chiếc chân phải của nó – cái chân vừa được mổ rút dịch khớp bằng số tiền máu thịt ba trăm nghìn đồng mà mẹ cô đã nhắm mắt vay nóng trước lúc lâm chung – được gác cẩn thận lên một chiếc gối nhồi rơm khô.
“Hiền, em dậy rồi à?” Quyên hạ thấp giọng, bước nhẹ chân đến bên giường, đưa bàn tay ấm áp áp lên vầng trán lấm tấm mồ hôi của em út. “Toàn nó đỡ sốt chưa em?”
“Dạ, đêm qua em thay khăn đắp trán hai lần, trộm vía thằng bé đã hạ nhiệt rồi chị ạ.” Hiền ngồi dậy, đôi mắt tròn xoe ánh lên vẻ lo âu vượt quá lứa tuổi. “Nhưng chị ơi… đêm qua bên xưởng anh An ồn ào quá. Em nghe tiếng người la hét, lại có cả tiếng sắt thép va đập… Có chuyện gì dữ dội lắm phải không chị?”
Quyên khẽ lắc đầu, nén tiếng thở dài vào sâu đáy ngực: “Không sao đâu, chỉ là xưởng máy bị chập điện thôi. Lát nữa em nhóm lại bếp than, quấy nồi cháo hoa với chút hành hoa cho em Toàn ăn lót dạ rồi uống thuốc nhé. Hôm nay… ở dưới nhà có chuyện gì ồn ào, hai chị em cứ ở yên trên gác xép, tuyệt đối không được bước chân xuống dưới, nhớ chưa?”
Nhìn vẻ mặt nghiêm nghị khác thường của chị gái, con Hiền run rẩy gật đầu. Nó hiểu cái “chuyện ồn ào” mà chị nói là gì. Hôm nay là ngày thứ bảy – hạn chót mà tên trùm hụi Quốc Bách cùng đám tay chân hẹn đến đòi món nợ gắt gao.
Quyên quay lại bên bàn may, mở chiếc hòm gỗ sồi nhỏ của mẹ. Dưới đáy hòm, cô rút ra một tập giấy tờ được bọc kỹ trong túi ni-lông mỏng: bản hợp đồng kinh tế gia công áo dài có chữ ký tay của chị Bé Hai, giấy biên nhận tiền cọc hai vạn đồng mới toanh mùi mực in, cuốn sổ tay ghi chép từng đồng mẹ cô nhận và trả lãi suốt hơn một năm chạy chữa bệnh tật, và cả tờ thông tri quy định khung lãi suất tín dụng của Hội đồng Bộ trưởng thời kỳ Đổi Mới mà bác Cả Thiện đã cất công xin giúp cô trên ủy ban từ tuần trước.
Tất cả đã sẵn sàng. Người con gái phố Khâm Thiên hít một hơi thật sâu, đón lấy luồng gió lạnh luồn qua khe cửa liếp. Cô sẽ không trốn chạy, cũng không để bất kỳ ai giẫm đạp lên phẩm giá của gia đình mình thêm một lần nào nữa.
*
Tám giờ sáng. Tiếng còi tầm từ ga Hàng Cỏ vừa rúc lên ba hồi dài báo hiệu ca làm việc mới bắt đầu thì từ phía đầu ngõ Khâm Thiên đã rộ lên những âm thanh chát chúa.
“Tành tạch… tành tạch… bành bành!”
Tiếng ống xả xe máy hai kỳ gầm rú xé toạc không gian tĩnh lặng của con ngõ nghèo. Chiếc xe Simson màu đỏ đun bóng lộn mang biển số 29-041-FD dẫn đầu, lướt qua vũng nước mưa đọng làm bùn đất bắn tung tóe lên những bức tường vôi rêu phong. Theo sau chiếc xe máy là bốn gã đàn ông lực lưỡng, mặt mày bặm trợn, kẻ mặc áo bay bạc phếch, người khoác áo bạt hải quân, tay lăm lăm những thanh củi gộc và xích sắt cuốn chặt quanh cổ tay.
Chiếc Simson phanh kít ngay trước thềm tiệm may của Thục Quyên, mùi khói xăng pha dầu khét lẹt xộc thẳng vào trong nhà.
Trần Quốc Bách gạt chân chống xe cái “rầm”. Hắn cởi chiếc kính râm màu trà kẹp vào ve áo sơ mi đắt tiền, mái tóc chải ngược bóng nhẫy sực nức mùi sáp thơm. Khác với vẻ bảnh bao giả tạo của những lần v* v*n trước, gương mặt Bách lúc này đanh lại, khóe môi giật giật để lộ hàm răng bọc vàng lạnh lẽo. Vụ cướp bản vẽ đêm qua tuy lấy được tập sơ đồ ram thép nhưng lại để rơi chiếc vỏ bao diêm tang vật, cộng thêm sự việc xưởng tiện vẫn giữ được cỗ máy then chốt khiến hắn như một con thú dữ bị dồn vào chân tường, muốn nhanh chóng giáng đòn dứt điểm để bóp nghẹt mọi hy vọng của những con người nơi đây.
“Bà con xóm ga, lối phố Khâm Thiên nghe cho rõ đây!” Bách rút từ trong túi áo ngực ra một tờ giấy gấp tư ố vàng, giơ cao lên trời, cất giọng oang oang: “Hôm nay là tròn hạn bảy ngày! Mẹ con Thục Quyên vay của tôi ba trăm nghìn đồng tiền gốc, cộng dồn lãi mẹ đẻ lãi con đến nay đã quá hạn mà không chịu thanh toán. Giấy trắng mực đen, điểm chỉ rõ ràng! Luật đời nợ thì phải trả, không có tiền thì gán nhà, gán người!”
Đám lâu la lập tức hùa theo, vung gậy gộc đập rầm rầm vào cánh cửa gỗ liếp mỏng manh của tiệm may:
“Ra đây! Trốn được mùng một chứ trốn làm sao được ngày rằm!”
“Mở cửa mau! Không mở chúng tao phá nát cái tiệm này ra bây giờ!”
Tiếng ồn ào lập tức thu hút sự chú ý của cả con ngõ. Những người phụ nữ gánh hàng rong dừng bước, mấy bà cụ đi chợ sớm hốt hoảng ngoái nhìn, những cánh cửa sổ gỗ dọc hai bên ngõ lục tục mở hé. Không ai lạ gì sự hung hãn và xảo quyệt của Bách, nhưng hành vi kéo quân đến phong tỏa, làm nhục gia đình một cô gái côi cút giữa ban ngày ban mặt thế này khiến ngọn lửa bất bình trong lòng bà con lao động bùng lên âm ỉ.
“Két…”
Cánh cửa gỗ từ từ mở ra.
Thục Quyên bước ra thềm nhà. Cô mặc chiếc áo sơ mi dài tay màu xanh công nhân đã giặt nhiều lần đến ngả màu bạc, mái tóc đen nhánh được tết gọn gàng vắt qua một bên vai, cổ quấn chiếc khăn len xám mộc mạc. Gương mặt cô không một chút phấn son, trắng bệch dưới gió rét, nhưng đôi mắt bồ câu lại ngời lên một sự tĩnh lặng và cương nghị lạ thường. Đứng trước năm gã đàn ông hung hăng, bóng dáng mảnh mai ấy không hề run rẩy lấy nửa phần.
“Anh Bách,” Quyên cất tiếng, giọng cô trong trẻo nhưng rành rẽ từng lời, át cả tiếng gió bấc thổi qua mái ngói: “Ngõ Khâm Thiên này là ngõ của dân lao động nghèo, không phải bến bãi bốc xếp ngoài sông Hồng để các anh đến đây hò hét, chửi bới làm phiền bà con lối phố.”
Bách nhếch mép cười khẩy, bước lên một bậc thềm, giơ tờ giấy vay nợ dí sát về phía cô:
“Cô em đừng có mang giọng văn vẻ Tràng An ra đây mà nói lý với tôi! Tiền tươi thóc thật tôi bỏ ra cứu cái chân thằng em cô, giờ đến hạn cô định nuốt trôi à? Tôi cho cô hai con đường: Một là xì ngay tiền nợ cả gốc lẫn lãi ra đây. Hai là dọn đồ đạc, dắt hai đứa em cô ra khỏi cái xó này, để tôi niêm phong căn nhà gạt nợ. À, mà nếu cô đổi ý, chịu gật đầu về làm bà chủ tiệm buôn ở phố Huế với tôi, thì cái giấy nợ này tôi xé toạc ngay tại chỗ, thằng em cô lại có tiền mua sữa ngoại tẩm bổ!”
Đám tay chân cười rộ lên những tràng khả ố. Một tên tiến tới, thò bàn tay hộ pháp định nắm lấy cánh tay Quyên: “Nghe lời chú Bách đi em gái, cái nghề thợ may vá víu này thì bao giờ mới trả hết nợ…”
“Bỏ cái tay bẩn thỉu của mày ra!”
Một tiếng thét đanh thép như tiếng búa nện xuống đe sắt vang lên từ đầu ngõ.
Mọi ánh mắt lập tức đổ dồn về phía sau. Hoài An đang sải những bước chân dài, gấp gáp lao tới. Anh mặc bộ quần áo bảo hộ lao động màu xanh công nhân lấm lem dầu mỡ, bắp tay phải quấn một dải băng gạc trắng toát, nơi vết thương đêm qua vẫn còn rỉ ra một vệt máu nhạt. Tay trái anh cầm chặt chiếc cần siết ốc bằng thép tôi sáng loáng dài hơn nửa mét. Gương mặt vuông chữ điền của chàng thợ tiện đanh lại, đôi mày rậm nhíu chặt, đôi mắt rực lửa nhìn thẳng vào Quốc Bách.
Theo sau An là ông Tấn tập tễnh chống gậy, bà Mùi ôm chiếc nón rách mặt cắt không còn hột máu, và hàng chục công nhân, thợ gác ghi xóm ga Hàng Cỏ cầm theo xẻng sắt, đòn gánh ùa tới, vây kín lấy đầu ngõ.
“Chúng mày định làm gì con bé?” Ông Tấn quát lớn, chiếc gậy gỗ gõ mạnh xuống mặt đường đá dăm. “Ban ngày ban mặt, giữa thủ đô mà chúng mày dám kéo bè kéo lũ đến bức hại phụ nữ, trẻ con à?”
“Bác Tấn, việc này không liên quan đến nhà bác!” Bách gằn giọng, ánh mắt lóe lên tia nhìn độc địa khi thấy cánh tay bị thương của Hoài An. “Đây là việc tiền bạc sòng phẳng giữa tôi và nhà con Quyên. Có giấy nợ đàng hoàng, ai can thiệp được?”
Hoài An bước thẳng tới, gạt phắt tên lâu la sang một bên, đứng chắn trọn vẹn thân hình cao lớn của mình trước mặt Thục Quyên. Anh nghiến răng, lồng ngực phập phồng dữ dội:
“Trần Quốc Bách! Đêm qua mày cho người cắt điện, phá xưởng tiện, cướp bản vẽ của tao chưa đủ, sáng nay mày lại định giở trò lưu manh siết nhà người khác à? Mày nghĩ xóm ga này không có đàn ông, để mày muốn làm càn làm quấy thế nào cũng được sao?”
Bách cười gằn, bước lùi lại nửa bước để giữ khoảng cách với chiếc cần siết ốc nặng trịch trên tay An:
“Thằng thợ tiện rách kia, mày đừng có ngậm máu phun người! Có chứng cứ gì bảo tao cho người phá xưởng mày? Còn hôm nay tao đến đây đòi nợ chính đáng. Mày thích anh hùng cứu mỹ nhân à? Được thôi, mày xì tiền ra đây trả thay cho nó, tao rút quân ngay lập tức!”
Không khí trong ngõ Khâm Thiên bỗng chốc căng như dây đàn kéo hết cỡ. Tiếng xì xào của bà con lối phố dâng lên như sóng cuộn:
“Tiền gốc ba trăm nghìn người ta đã nai lưng trả lãi đến hơn bốn trăm nghìn rồi, giờ mày còn đòi ép gán nhà, quân hút máu người!”
“Quân cướp ngày! Bà con ơi, giữ chặt lấy chúng nó, không thể để chúng nó lộng hành bức h**p con gái nhà lành!”
Mấy tên tay chân của Bách bắt đầu rút xích sắt, thủ thế hung tợn. Hoài An siết chặt thanh thép trong tay, gân xanh trên trán nổi cuồn cuộn. Anh sẵn sàng lao vào một trận ẩu đả, sẵn sàng đổ máu để bảo vệ người con gái mình thương và mái nhà đơn sơ của cô.
Nhưng ngay trong khoảnh khắc bạo lực sắp sửa bùng nổ, một bàn tay mềm mại, ấm áp nhưng kiên định bất ngờ đặt lên mu bàn tay đang siết chặt của Hoài An.
An giật mình quay lại. Thục Quyên đã bước lên ngang hàng với anh. Cô nhìn anh bằng ánh mắt dịu dàng nhưng chứa chan niềm tin son sắt, khẽ lắc đầu:
“Anh An, đừng trúng kế của họ. Anh còn phải giữ bàn tay này để tiện bạc lót cho ngành đường sắt, danh dự của anh và bác Tấn không thể vấy bẩn vì những kẻ này.”
Nói rồi, Quyên quay sang nhìn thẳng vào mặt Quốc Bách. Nụ cười nhạt trên môi cô khiến tên trùm buôn chuyến phải bất giác chột dạ:
“Trần Quốc Bách, anh luôn miệng nói chuyện nợ nần là sòng phẳng, có phép tắc đàng hoàng đúng không? Vậy thì đứng ở đây đôi co, dọa dẫm chẳng giải quyết được gì. Anh có gan thì cùng tôi, cùng anh An và bà con xóm ga bước ra trụ sở Ủy ban nhân dân phường Khâm Thiên ngay bây giờ! Ba mặt một lời, có chính quyền, có công an khu vực phân xử. Xem cái giấy nợ của anh có giá trị trước pháp luật hay không!”
Lời tuyên bố đanh thép của Quyên vang lên giòn giã giữa trời đông. Đám đông xung quanh lập tức ồ lên tán thưởng:
“Đúng đấy! Ra ủy ban phường!”
“Có chính quyền giải quyết, xem quân cho vay nặng lãi ăn nói ra sao!”
Sắc mặt Quốc Bách thoáng biến đổi. Hắn không ngờ một cô gái quanh năm chỉ biết cúi đầu bên bàn máy may lại dám chủ động kéo hắn ra ánh sáng của công quyền. Nhưng nhìn đám đông dân chúng đang phẫn nộ vây quanh, lại cậy mình có mối quan hệ quen biết và nắm giữ tờ giấy nợ có chữ ký tay, Bách hừ lạnh một tiếng, nhổ toẹt bãi nước bọt xuống đất:
“Được! Ra ủy ban thì ra ủy ban! Để xem trước mặt chính quyền, cô lấy cái gì ra để trả nợ!”
*
Trụ sở Ủy ban nhân dân phường Khâm Thiên nằm cách đó hai dãy phố, trong một ngôi nhà kiểu cũ hai tầng tường quét vôi vàng đã bong tróc từng mảng. Căn phòng tiếp dân ở tầng một thoang thoảng mùi giấy tờ lưu trữ và mùi nước sát trùng lau sàn. Chiếc quạt trần ba cánh bằng sắt của Liên Xô đứng im lìm trên trần nhà cao vút giữa tiết trời lạnh giá. Phía trên bức tường chính diện, bức ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh treo trang trọng trên tấm phông nhung đỏ thẫm.
Ngồi sau chiếc bàn làm việc bằng gỗ gụ trải khăn trải bàn hoa văn chữ thập là ông Lê Đình Cường – Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường, cùng đồng chí Đại úy Trần Văn Minh – Trưởng Công an phường Khâm Thiên với bộ quân phục công an nhân dân chỉnh tề.Căn phòng chật kín người. Phía bên trái là gia đình Thục Quyên, Hoài An và ông Tấn. Phía bên phải là Quốc Bách cùng hai tên đàn em, vẻ mặt kênh kiệu, tự đắc. Phía sau, bà con xóm ga và lối phố đứng ken đặc ngoài hành lang, dõi mắt theo từng cử chỉ bên trong.
“Các đồng chí và bà con trật tự!” Đồng chí Minh công an gõ nhẹ chiếc bút máy Kim Tinh xuống mặt bàn, giọng nói trầm ấm nhưng đầy uy nghiêm. “Ủy ban phường đã nắm được sự việc xô xát gây mất trật tự trị an tại ngõ Khâm Thiên sáng nay. Bây giờ, theo yêu cầu của công dân Nguyễn Thục Quyên và công dân Trần Quốc Bách, chúng tôi tổ chức buổi làm việc công khai để giải quyết việc tranh chấp vay mượn này. Đề nghị anh Bách trình bày trước.”
Bách đứng bật dậy, chỉnh lại cổ áo, rút tờ giấy nợ đặt cái “bộp” lên bàn:
“Báo cáo đồng chí Chủ tịch phường và đồng chí Trưởng công an! Giấy trắng mực đen đây ạ. Tháng ba năm ngoái, bà Trịnh Thị Lan – tức mẹ của cô Quyên đây – có vay của tôi số tiền ba trăm nghìn đồng để lo việc gia đình. Trong giấy ghi rõ: nếu quá hạn mười hai tháng không hoàn trả cả gốc lẫn lãi theo mức mười lăm phần trăm một tháng, thì toàn bộ căn nhà cấp bốn tại ngõ Khâm Thiên thuộc quyền sở hữu của tôi để trừ nợ. Tôi bỏ tiền túi ra cứu người, nay đến hạn đòi tiền đòi nhà là hoàn toàn đúng lý đúng tình!”
Đồng chí Cường chủ tịch cầm tờ giấy nợ lên, đeo cặp kính lão gọng đồi mồi soi xét kỹ lưỡng con số và chữ ký ngoằn ngoèo ở góc dưới, chân mày khẽ nhíu lại.
“Thục Quyên, cô có ý kiến gì về giấy nhận nợ này không?” Đồng chí Minh quay sang hỏi.
Thục Quyên đứng dậy, hai tay đan vào nhau đặt ngay ngắn trước bụng. Cô cúi đầu chào đại diện chính quyền, rồi ngẩng cao đầu, giọng nói bình thản, rõ ràng đến từng âm tiết:
“Thưa các đồng chí lãnh đạo phường và công an khu vực. Tôi thừa nhận chữ ký trên tờ giấy này là của mẹ tôi, và số tiền gốc ba trăm nghìn đồng mẹ tôi vay để mổ chân cứu sống em trai tôi là có thật.”
Quốc Bách nghe vậy liền cười khẩy, đắc ý rung đùi. Nhưng nụ cười của hắn chưa kịp nở trọn thì Quyên đã mở chiếc cặp da cũ, lần lượt rút ra từng tập tài liệu đặt ngay ngắn lên bàn làm việc.
“Thế nhưng,” Quyên tiếp tục, ánh mắt sắc sảo nhìn thẳng vào mặt Bách: “Điều tôi muốn làm rõ trước chính quyền hôm nay là ba vấn đề: Thứ nhất, tính hợp pháp của mức lãi suất mà anh Bách áp đặt. Thứ hai, thiện chí và khả năng thanh toán nợ thực tế của gia đình tôi. Và thứ ba, hành vi đe dọa siết nhà trái phép!”
Quyên chỉ tay vào tập sổ tay có bìa bọc báo cũ:
“Báo cáo các đồng chí, đây là cuốn sổ tay ghi chép chi tiêu của mẹ tôi trước khi mất. Suốt hơn một năm qua, mẹ tôi và tôi đã trả cho anh Bách tổng cộng mười một lần tiền lãi, mỗi lần từ ba mươi đến bốn mươi nghìn đồng, gom lại số tiền lãi đã nộp lên tới hơn bốn trăm nghìn đồng – tức là đã vượt xa cả số tiền gốc ba trăm nghìn ban đầu! Anh Bách áp mức lãi suất mười lăm đến hai mươi phần trăm một tháng, đây là hành vi cho vay nặng lãi, chèn ép người hoạn nạn!”
Quyên mở tiếp tờ thông tri của cơ quan nhà nước:
“Theo quy định của Nhà nước về quản lý tiền tệ và tín dụng trong thời kỳ Đổi Mới, mức lãi suất cho vay tư nhân không được vượt quá khung lãi suất trần do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định. Mức lãi suất của anh Bách vượt gấp nhiều lần mức trần ấy. Bản giấy nợ này làm trái quy định lãi suất của Nhà nước, nên việc ép gán nhà là trái phép, không có giá trị!”
Cả phòng tiếp dân xôn xao. Ông Tấn ngồi bên cạnh khẽ gật đầu, ánh mắt lộ rõ niềm khâm phục trước sự hiểu biết và bản lĩnh vững vàng của cô gái trẻ.
Sắc mặt Quốc Bách bắt đầu xám xịt lại. Hắn đập bàn quát lớn:
“Cô đừng có vòng vo ngụy biện! Thuận mua vừa bán, mẹ cô tự nguyện ký thì phải chịu! Bây giờ cô không có tiền trả dứt điểm thì căn nhà ấy vẫn phải gán cho tôi!”
“Ai bảo tôi không có tiền trả?”
Quyên ngắt lời Bách bằng một thanh âm trong trẻo, dứt khoát. Cô đặt một xấp tiền giấy dày cộp, còn nguyên đai niêm phong của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam lên mặt bàn, ngay cạnh tờ giấy nợ:
“Hai vạn đồng tiền mặt! Đây là khoản thanh toán đợt một để trừ thẳng vào số tiền nợ gốc!”
Mọi ánh mắt trong phòng lập tức dán chặt vào xấp tiền. Hai vạn đồng thời điểm cuối năm 1988 là một món tiền lớn đối với một gia đình lao động nghèo, đủ đong cả chục tạ gạo ngon.
Bách trợn tròn mắt, lắp bắp: “Ở… ở đâu ra? Cô lấy đâu ra món tiền này? Có phải cô đi vay mượn linh tinh…”
“Tôi kiếm được bằng chính đôi bàn tay lao động lương thiện của mình!” Quyên rút tiếp tờ giấy thứ ba – bản hợp đồng kinh tế có chữ ký và xác nhận rõ ràng: “Báo cáo chính quyền, đây là hợp đồng gia công năm mươi bộ áo dài truyền thống cách tân phục vụ Tết Kỷ Tỵ, ký kết giữa tôi và thương nhân miền Nam – chị Võ Thị Hai, có xác nhận gửi hàng qua đường sắt ga Hàng Cỏ. Tổng giá trị hợp đồng là năm vạn đồng, và hai vạn đồng này là tiền tạm ứng hợp pháp. Tôi cam kết trước ủy ban phường: mỗi tháng tôi sẽ trích tiền công may từ tiệm để trả góp số tiền gốc còn lại theo đúng mức lãi suất quy định của Ngân hàng Nhà nước cho đến khi dứt nợ!”
Đồng chí Cường chủ tịch cầm bản hợp đồng kinh tế lên xem, đôi mắt sau cặp kính lão ánh lên sự cảm phục sâu sắc. Một cô gái trẻ mới ngoài đôi mươi, vừa lo tang ma cho mẹ, vừa nuôi hai em nhỏ dại, vậy mà trong cơn ngặt nghèo vẫn có thể tự mình tìm ra con đường làm ăn chân chính, nắm bắt được luồng gió mới của thời kỳ Đổi Mới để tạo ra giá trị kinh tế bằng bàn tay khối óc của mình.
Đúng lúc đó, Hoài An bước lên một bước. Anh rút từ trong túi áo bảo hộ ra chiếc vỏ bao diêm Thống Nhất đã bị giẫm bẹp dúm nhưng dòng chữ mực xanh ở mặt sau vẫn còn nguyên vẹn, đặt cộp xuống bàn bên cạnh xấp tiền:
“Báo cáo đồng chí Trưởng công an phường! Tôi là Đặng Hoài An, thợ tiện xưởng cơ khí Đặng gia. Đêm qua, xưởng của chúng tôi bị hai tên côn đồ cắt điện, xông vào định đập phá máy móc phục vụ công trình thử nghiệm của ngành đường sắt và cướp đi tập bản vẽ sơ đồ kỹ thuật. Trong lúc giằng co, kẻ xấu đã đánh rơi vật này tại hiện trường. Đây là tích kê biên nhận cầm đồ có ghi rõ biển số xe Simson màu đỏ đun 29-041-FD và tên người nhận là ‘chú Bách’. Chiếc xe đó hiện đang dựng ngay ngoài cổng ủy ban phường!”
“Rầm!”
Đại úy Minh đập mạnh tay xuống bàn, ánh mắt sắc bén nhìn thẳng vào Quốc Bách:
“Trần Quốc Bách! Anh giải thích thế nào về tang vật này?”
Quốc Bách run bắn người, mồ hôi lạnh toát ra ướt đẫm lưng áo. Hắn lắp bắp, hai tay quơ quào trong không khí:
“Oan… oan cho tôi quá các đồng chí ơi! Cái xe máy của tôi… tôi hay cho bạn bè mượn đi lại, tôi biết làm sao được chúng nó cầm cố cái gì! Còn… còn chuyện nợ nần, tôi chỉ muốn thu hồi vốn chứ không có ý chèn ép ai cả!”
Đồng chí Chủ tịch phường tháo kính lão, đứng dậy, nhìn thẳng vào Bách với ánh mắt nghiêm khắc của người đại diện chính quyền:
“Trần Quốc Bách! Căn cứ vào các chứng cứ do cô Thục Quyên và anh Hoài An cung cấp, Ủy ban nhân dân và Công an phường Khâm Thiên kết luận:
Thứ nhất: Việc anh cho vay với mức lãi suất mười lăm đến hai mươi phần trăm một tháng là vi phạm quy định của Nhà nước về quản lý tiền tệ. Giấy nợ có điều khoản ép gán nhà là hoàn toàn không có giá trị trước pháp luật! Đình chỉ ngay lập tức mọi hành vi đe dọa, tụ tập đòi siết nhà, siết tài sản đối với gia đình cô Quyên!
Thứ hai: Chấp thuận phương án trả nợ của công dân Nguyễn Thục Quyên. Yêu cầu anh Bách nhận ngay hai vạn đồng tiền mặt trả nợ gốc hôm nay. Số tiền gốc còn lại sẽ được gia đình cô Quyên trả dần theo từng tháng, tính theo lãi suất tiền gửi của Ngân hàng Nhà nước.
Thứ ba: Về chiếc vỏ bao diêm và vụ việc cướp tài liệu, xâm nhập xưởng cơ khí Đặng gia đêm qua, Công an phường lập biên bản tạm giữ tang vật và yêu cầu anh Bách cùng phương tiện xe máy 29-041-FD ở lại để làm rõ các dấu hiệu liên quan!”
“Hoan hô các đồng chí lãnh đạo!”
“Chính quyền xử lý công tâm, phân minh lắm!”
Tiếng vỗ tay và tiếng reo hò của bà con xóm ga, lối phố Khâm Thiên đứng ngoài cửa sổ và hành lang vang dội khắp căn phòng tiếp dân. Những người phụ nữ gạt nước mắt vì thương cảm cho Thục Quyên, mấy bác thợ già siết chặt tay ông Tấn chúc mừng.
Quốc Bách mặt cắt không còn giọt máu, đôi môi run rẩy tím tái. Trước sự chứng kiến của chính quyền và hàng chục cặp mắt phẫn nộ của người dân, hắn run rẩy cầm chiếc bút máy ký vào biên bản, rồi bẽ bàng vơ lấy xấp tiền hai vạn đồng nhét vội vào túi áo. Ánh mắt hắn lén nhìn sang Hoài An và Thục Quyên tràn ngập sự căm hờn, tức tối của một kẻ quen thói lộng hành vừa bị chặn đứng.
Nhìn tờ biên bản vừa ráo mực trên bàn, Thục Quyên bỗng thấy đôi chân mình mềm nhũn. Toàn bộ sự gồng mình, kiên cường suốt từ sáng sớm dường như chùng xuống, chỉ còn lại sự trút bỏ nhẹ nhõm sau một cuộc đối chất căng thẳng.
Hoài An bước tới, đưa bàn tay trái lành lặn nhẹ nhàng đỡ lấy bờ vai mảnh mai đang khẽ run lên vì xúc động của cô. Anh cởi chiếc áo khoác bảo hộ bên ngoài – chiếc áo tuy sờn vai nhưng ấm sực mùi mồ hôi và mùi thép nung – cẩn thận choàng lên đôi vai gầy của người con gái Tràng An.
“Em làm tốt lắm, Quyên ạ. Em đã bảo vệ được gia đình mình, bảo vệ được mái nhà của mẹ.” Giọng An nghẹn ngào, ánh mắt nhìn cô chan chứa niềm khâm phục và thương yêu vô bờ bến.
Quyên ngước nhìn anh, khóe mắt bỗng nhòe đi vì ngấn lệ. Đôi bàn tay cô run run chạm vào dải băng trắng trên bắp tay anh:
“Anh An… tay anh có đau lắm không? Em xin lỗi… tất cả chỉ vì chuyện của gia đình em mà xưởng nhà anh bị vạ lây, anh lại bị thương thế này…”
“Ngốc quá, đau đớn gì vết xước da này chứ!” Hoài An mỉm cười, nụ cười hiền hậu làm bừng sáng cả gương mặt phong trần lem luốc bụi than. “Em nhìn xem, máy tiện vẫn còn, xưởng vẫn còn, người vẫn nguyên vẹn. Chiều nay anh và thầy sẽ vẽ lại toàn bộ hồ sơ ram thép, kịp nộp cho Hội đồng kiểm định trước khi đoàn tàu thử nghiệm hoàn thành hành trình!”
Nhưng bầu không khí ấm áp, nhẹ nhõm vừa chớm nở trong phòng tiếp dân bỗng chốc bị xé toạc bởi tiếng bước chân huỳnh huỵch từ ngoài sân ủy ban.
“Rầm!”
Cánh cửa gỗ phòng tiếp dân bị đẩy bật tung ra.
Mọi người giật mình quay phắt lại. Bác Cả Thiện đang đứng sững giữa bậu cửa, thở hồng hộc. Chiếc áo tơi lá của người thợ già ướt sũng nước mưa đông, bùn đất bám lem nhem lên tận gấu quần bảo hộ, chiếc mũ cối lệch hẳn sang một bên. Gương mặt già nua đầy nếp nhăn của bác tái mét, đôi mắt mở to thất thần, hai tay run rẩy giơ cao một bức điện báo khẩn màu vàng nhạt.
“Đồng chí Chủ tịch… đồng chí Minh ơi! Bác Tấn ơi, Hoài An ơi! Đại sự rồi… Nguy to rồi các cháu ơi!” Bác Cả Thiện chạy xộc vào giữa phòng, hai chân lảo đảo suýt ngã, phải vịn chặt vào mép bàn làm việc.
Đại úy Minh vội đứng bật dậy đỡ lấy người thợ già: “Bác Cả, bình tĩnh! Có chuyện gì xảy ra ở ga Hàng Cỏ thế bác?”
Bác Cả Thiện thở không ra hơi, lồng ngực phập phồng dữ dội, giọng nói lạc đi vì hoảng loạn:
“Tin… tin điện báo khẩn từ Tổng cục Đường sắt vừa đánh về ga! Đoàn tàu Thống Nhất thử tải… do đầu máy D9E số hiệu một một hai kéo chở hàng nghìn tấn hàng hóa… vừa gặp nạn giữa bão gió gần ga Phủ Lý!”
“Gặp nạn sao bác?” Ông Tấn thảng thốt chống gậy bước tới, sắc mặt trắng bệch.
Bác Cả Thiện run bần bật, đưa ngón tay chỉ thẳng vào mặt Quốc Bách đang đứng chết trân ở góc phòng, rồi nghẹn ngào cất tiếng đứt quãng:
“Bạc lót… bạc lót trục truyền động do cơ sở thằng Bách tuồn vào bị vỡ nát rồi! Trục cháy khét, bó cứng chết kẹt giữa đường! Cả đoàn tàu hàng nghìn tấn đang nằm chết dí độc đạo giữa đồng chiêm trũng Phủ Lý... Bão gió to quá, nước ngập trắng đồng! Nếu không cứu hộ gấp trước khi tối trời, trục gãy là lật cả đoàn tàu xuống đầm nước mất thôi!”