Bà Quế không chịu để người ta bế xuống xe.
“Tao tự xuống,” bà nói, từ sau tấm mui vải thô. Giọng bà khàn, nhưng cái cộc quen thuộc vẫn còn nguyên. “Hai chân tao đi được. Mấy đứa đứng ra.”
Tạ Niên đứng trên bậc thềm Hạnh Lâm Đường, tay run, không biết nên chạy tới hay đứng yên. Hắn chọn chạy, rồi dừng lại cách chiếc xe ba bước, vì tấm mui vải đã vén lên, và một bàn chân nhỏ đi giày vải cũ thò ra, dò dẫm tìm bậc.
Chung Đại Hà bước tới giúp, và bà Quế liếc ông một cái.
“Chú Chung,” bà nói. “Chú mà đụng vào tay tôi, tôi nhổ vào mặt chú.”
“Dạ, bà.” Chung Đại Hà lùi lại một bước, giơ hai tay lên, và Tạ Niên lần đầu tiên thấy người đàn ông to lớn ấy cười như một đứa trẻ.
Bà đặt chân xuống đất. Bà đứng thẳng, hay ít nhất đứng thẳng nhất một người lưng còng có thể, và bám một tay vào thành xe. Bà mặc bộ áo nâu cũ nhất, tóc búi gọn, một cái bọc vải nhỏ ôm trước ngực. Bà nhìn con phố Đông Hạnh, những mái ngói san sát, cây hạnh lớn, tấm biển cũ treo nghiêng, bằng đôi mắt của người đã sống sáu mươi tám năm trong một thôn sáu chục nóc nhà.
Rồi bà nhìn Tạ Niên.
“Chậm,” bà nói. “Gần mười ngày.”
Hắn mở miệng. Không ra chữ.
“Mày gầy,” bà nói tiếp. “Mày bẩn. Mày đứng ở cửa nhà người ta mà không mặc áo cho tử tế.” Bà đưa bàn tay chai sần lên má hắn, nâng cằm hắn ngẩng lên. Bàn tay ấy run, nhưng ấm. “Nhưng mày sống.”
“Bà…”
“Bà sống,” bà nói, như đáp. “Ăn đi rồi nói. Có gì ăn không?”
Hắn bật cười. Rồi hắn ôm bà, một cái ôm vụng về, siết chặt, mặt úp vào vai áo nâu có mùi khói bếp và mùi thuốc, và nghe bà nói thôi, thôi, người ta nhìn, nhưng bà không buông.
Phía sau, Chung Đại Hà quay đi, nhìn một thứ gì đó rất quan trọng ở góc trời.
* * *
“Lúc tao đến thôn,” Chung Đại Hà nói, “là ngày hai mươi hai.”
Họ ngồi trong gian trước của Hạnh Lâm Đường, quanh cái bàn tre nơi đêm hôm ấy ba người đã nói chuyện giá. Bà Quế ngồi ở đầu bàn, hai tay đặt trên đầu gối, mắt không rời quanh phòng như một con mèo mới đến nhà lạ. Tri Hạ đứng ở góc quầy, im lặng, tay xoắn đầu dây lưng, chưa dám lại gần.
“Đoàn tao hay đi Hòe Hạ vào tháng này, lấy lúa mì. Năm nay tao vào thôn thì thấy…” Ông ngừng, tìm chữ. “Thấy có sáu thằng của Thông Bảo ngồi ở đầu ngõ, không làm gì cả. Ngồi. Nhìn. Mỗi người nhà ra vào thôn, một thằng đứng lên hỏi: đi đâu, mang gì, về lúc nào.”
Tri Hạ rít hơi.
“Chúng nó đang vây,” Chung Đại Hà nói. “Không đụng ai. Phiếu của mày bị đình chỉ, chúng nó biết. Nên chúng nó dùng cách khác: không mua lúa mì của chú Bốn, không bán hạt giống, không cho ai qua đường Xích Sa nếu không báo tên.” Ông nhổ một bãi xuống nền gạch, rồi ngượng, lấy chân chà đi. “Cả thôn không dám ra chợ.”
“Mạc Lão Tứ?”
“Lão ấy đứng ở đầu ngõ bốn ngày, mặt trắng như tờ giấy. Không cho chúng nó vào nhà bà này.” Ông liếc bà Quế. “Nhưng lão sợ. Lão van tao, xin tao đưa bà ấy đi.”
“Tao không đòi đi,” bà Quế nói.
“Bà đòi.”
“Tao đồng ý đi.”
“Cũng là một thứ.” Chung Đại Hà nhún vai. “Bà bảo bà muốn nhìn mặt con bé cắn bút. Bà bảo nếu chết, bà chết ở chỗ có người bán thuốc, không chết dưới hầm khoai.”
Tạ Niên nhìn bà.
Bà nhìn lại, thẳng, không giấu.
“Bà biết cái gì sắp tới,” bà nói. “Bà sống thêm một ngày là thêm một ngày bà phải trả khi đáo hạn. Bà không muốn sống thêm ở một chỗ mà mày không nhìn thấy bà.”
Hắn không đáp. Không thể.
Từ góc quầy, Tri Hạ bước ra một bước, rồi hai. Nàng dừng cách bàn nửa sải, cúi người, một cái cúi chào sâu và chính xác như học sinh trước thầy. Tay áo nàng, hắn thấy, xắn lên cao hơn bao giờ hết, lộ cổ tay gầy.
“Cháu là Liễu Tri Hạ,” nàng nói. “Chào bà.”
Bà Quế quay sang nàng, nhìn từ đầu đến chân, mất rất lâu. Nhìn mái tóc búi gọn, bộ áo vải lem bột thuốc, đôi tay đầy chai, vệt mực nhỏ ở cằm.
“Mặt mày lem mực,” bà nói.
Tri Hạ đưa tay lên cằm, quệt, làm vệt mực loang rộng hơn. “Cháu xin lỗi.”
“Đừng xin lỗi.” Bà gật. “Cắn bút à?”
Mặt nàng đỏ lên tận mang tai. “Dạ… có ạ.”
“Giỏi.” Bà nói gọn lỏn, và đưa tay ra. “Lại đây.”
Tri Hạ bước tới. Bà nắm lấy bàn tay nàng, lật lên, nhìn lòng bàn tay, những vết chai ở ngón cái, vết chai ở đầu ngón trỏ, và ngón tay nhuộm mực nâu.
“Tay người làm,” bà nói, như nói với chính mình. “Tốt.” Bà ngẩng lên. “Mày có cho thằng này ăn đàng hoàng không?”
“Dạ… cháu cố.”
“Nó gầy.”
“Cháu… cháu sẽ cố hơn.”
“Tốt.” Bà buông tay, vỗ nhẹ lên mu bàn tay nàng như vỗ một con gà vừa đạt yêu cầu. “Ta thích mày.”
Tri Hạ đứng đơ.
「Chủ sổ,」 Chủ Bạ nói, đầy vẻ nghiêm trang, 「tại hạ ghi nhận cô nương Liễu vừa được bà Quế chấp thuận trong ba mươi hơi thở. Tại hạ chưa thấy ai làm được điều đó với bà ấy.」
Hắn nén cười, nén đến mức vai rung.
* * *
Họ dẫn bà vào gian trong.
Hắn đã nghĩ trước về khoảnh khắc ấy, mà không biết nghĩ gì. Hai ông bà già, một người nằm trên giường tre, một người đứng ở ngưỡng cửa, cách nhau bốn mươi năm.
Liễu Đức Văn đang thức. Ông tựa lưng vào gối, mắt mở, đục nhưng tỉnh hơn mọi khi hắn thấy. Con số trên đầu ông, 【Thọ Số: 402 ngày】, đúng như ngày hai mươi lăm phải có, nhích sát bốn trăm, và hắn nhìn nó với cảm giác nặng như đá. Còn ba ngày nữa là xuống dưới ngưỡng.
“Quế,” ông nói.
Giọng ông yếu, khàn, nhưng là một giọng người, không còn là hơi thở. Bà Quế đứng ở cửa, hai tay buông xuống.
“Lão Liễu.”
“Bà già đi nhiều quá.”
“Còn lão thì vẫn mắc bẫy.”
Ông Liễu cười. Cái cười ho khan, nhưng thật. “Bà còn nhớ chuyện đó.”
“Tôi kéo lão ra khỏi bẫy sói. Máu đầy tay. Lão kêu như heo bị chọc tiết.” Bà bước vào, chậm, ngồi xuống cái ghế bên giường, nhìn ông bằng cái nhìn mà hắn chưa thấy ở bà. Một cái nhìn rất xa, rất cũ. “Lão nợ tôi một bữa ăn.”
“Bốn mươi năm rồi.”
“Lãi nhiều lắm.”
“Tôi trả,” ông Liễu nói. “Nếu tôi sống.”
Bà im. Tay bà tìm tay ông trên mép chăn, đặt lên, lặng lẽ.
Tạ Niên đứng ở cửa, không dám bước vào. Tri Hạ đứng cạnh hắn, bàn tay xoắn tà áo, mắt đỏ.
“Thằng bé,” ông Liễu nói, và đôi mắt đục ấy chuyển chậm sang hắn. “Lại đây.”
Hắn bước tới.
Ông nhìn mặt hắn một lúc lâu. Hơi thở ông nặng, từng nhịp một.
“Giống mẹ,” ông nói.
Bà Quế cứng người.
“Lão,” bà nói, khẽ.
“Tôi không nói gì.” Ông Liễu thở ra. “Tôi chỉ nói thằng bé giống mẹ nó. Cái miệng. Cái cách nó nhìn như đếm.”
“Ông biết mẹ cháu?” Tạ Niên hỏi, giọng nhỏ.
Ông nhắm mắt.
“Mười bảy năm trước,” ông nói, “có một cô gái áo xanh đến tiệm này. Cô ấy đưa cho tôi một bọc lá trắng. Ba trăm lá. Cô ấy bảo tôi bán cho người nghèo, đừng bán cho người giàu. Cô ấy không lấy tiền.” Ông mở mắt. “Tôi hỏi cô ấy tên. Cô ấy bảo: Cứ coi tôi là người qua đường.”
Không ai nói gì.
“Ba trăm lá,” ông tiếp tục, nhỏ dần. “Tôi dùng mười bốn năm. Mỗi năm hai mươi mốt lá, cho những ai không đủ tiền.” Ông cười nhạt. “Rồi lá hết. Và tôi ốm. Và tôi vay bốn mươi lượng mua Thiên Niên Tuyết Chi giả.” Giọng ông vỡ. “Tôi đã nghĩ... Tôi đã nghĩ tôi phản bội cô ấy.”
“Bố,” Tri Hạ thì thầm.
“Không,” ông nói, nhìn Tạ Niên, “không phải phản bội. Cô ấy đã đưa lá cho tôi để một ngày nó quay về đúng chỗ.”
Hắn đứng im.
Hắn nhìn ông già gầy trên giường, rồi nhìn bà Quế, người vừa cúi đầu xuống tay ông, rồi nhìn Tri Hạ, người đang mím môi chặt đến trắng bệch. Một cái gì đó chạy ngang qua đầu hắn, nhanh, rồi nằm yên, như một hạt bàn tính vừa rơi vào đúng vị trí.
Mẹ không chỉ để lại hộp.
Mẹ để lại cả một con đường.
* * *
Hạt đầu tiên bà uống vào lúc giờ Dậu.
Tri Hạ lấy một thìa cao từ hũ sứ, pha vào chén nước ấm, đưa cho bà bằng hai tay. Bà nhận. Bà nhìn chén, nhìn Tạ Niên, nhìn Tri Hạ, rồi uống, một hơi, như người ta uống một chén thuốc đắng mà thực ra không đắng chút nào.
Bà đặt chén xuống, ngồi im.
Hắn nhìn lên.
【Thọ Số: 296 ngày】
Hắn tính thầm. Hai trăm bảy mươi chín hôm rời hầm khoai, mười một ngày rơi, bù lại bằng thuốc nền và những đêm bà được ngủ yên: hai trăm chín mươi sáu.
Rồi con số nhích.
Không nhanh. Từng nấc một, rất nhẹ, như những giọt nước rơi vào chậu.
【Thọ Số: 310 ngày】
【Thọ Số: 329 ngày】
【Thọ Số: 355 ngày】
Tri Hạ nín thở. Hắn nghe thấy tiếng nàng nuốt khan.
【Thọ Số: 381 ngày】
【Thọ Số: 408 ngày】
Và dừng lại.
“Bốn trăm lẻ tám,” hắn nói, thật nhỏ.
Bà Quế mở mắt. Bà nhìn hắn, rồi nhìn xuống bàn tay mình, những ngón tay gầy nổi gân, rồi hít một hơi thật sâu. Lần đầu tiên từ ngày hắn nhớ, hơi thở ấy không kéo theo tiếng khò khè. Không có tiếng ho.
“Phổi bà nhẹ,” bà nói, ngạc nhiên. “Như có ai mở cửa sổ.”
「Chủ sổ,」 Chủ Bạ nói, khẽ. 「Tại hạ xin ghi nhận: mức tăng hôm nay là một trăm mười hai ngày, từ hai trăm chín mươi sáu lên bốn trăm lẻ tám, sau liều đầu của Sương Phế Cao. Đây là dữ liệu quan trọng.」
Hắn gật, nuốt khan.
Bốn trăm lẻ tám. Hơn gấp đôi hôm ở hầm khoai. Gần gấp đôi hôm hắn đọc thông báo đáo hạn.
Và cái cảm giác mà hắn đã sợ, đã biết, đã chờ, quay về, lạnh và rõ như một con dao nằm trong nước: càng cứu bà, ngày bà bị thu càng dài.
“Mày đang nhìn bà như nhìn một con số,” bà Quế nói.
Hắn giật mình.
“Mặt mày viết hết.” Bà đặt bàn tay lên bàn tay hắn. “Đừng. Hôm nay bà thở được. Hôm nay bà ngồi trong một cái nhà có người nấu thuốc cho bà. Hôm nay là hôm nay.” Giọng bà nghiêm lại. “Còn ngày kia, bà tính sau.”
Hắn cúi đầu.
“Giờ bà muốn ăn mì,” bà nói. “Mì trường thọ. Mày nấu.”
“Cháu… cháu nấu?”
“Con bé cắn bút nấu cho bà ăn thử nữa, xem nó có xứng không.” Bà nhìn sang Tri Hạ, và khóe môi bà, hắn thấy, giật một cái. “Hai đứa nấu chung. Tao ngồi nhìn.”