Mã Dương vừa đường xa bụi bặm trở về lại xảy ra một trận cãi vã không nhỏ với Gia Thố nên Chu Phó không tiện nhắc đến chuyện của mình ngay lập tức.
Buổi tối, Chu Phó chuẩn bị đi ngủ thì Mã Dương chủ động đến tìm anh.
Dưới ngọn đèn, 1000 tệ được xếp gọn gàng ngay ngắn.
Mã Dương nhìn chằm chằm vào xấp tiền vài giây, ngón tay đè lên xấp tiền, đẩy qua một chút: “Cầm lấy đi, cháu rời khỏi đây cần tiền đi đường.”
Đúng như những gì Chu Phó dự đoán, Mã Dương từ đầu đến cuối không phải vì tiền.
Chu Phó chỉ thắc mắc: “Chú đồng ý cho cháu đi rồi sao? Tại sao?”
Mã Dương: “Cháu đi cùng Trát Tây rời khỏi đây, một tháng mà chưa về, chú đã biết cháu bị Trát Tây làm thay đổi rồi.”
Để đào được số đông trùng hạ thảo trị giá 1000 tệ, một tháng là quá đủ, Chu Phó không trở về, chỉ có thể là tự nguyện ở lại. Ở lại để làm gì?
Chu Phó muốn kiếm tiền có thiếu gì cách khác, những cách nhanh hơn.
Chu Phó nói ra sự hiểu biết của mình: “Nên chú giữ cháu lại là để cháu cảm nhận sự nghèo khó và bần hàn của nơi này, để cháu biết trên thế giới này có một số người chỉ việc sống sót thôi cũng đã rất khó khăn rồi. Và cháu nên bình thản đối mặt với những nghịch cảnh và trắc trở của cuộc đời, càng nên trân trọng sinh mệnh.”
Nói đến đây, Chu Phó có chút ngượng ngùng, giải thích: “Thực ra cháu không hề có ý định tự tử…”
Mã Dương đưa tay ngắt lời Chu Phó: “Nếu cháu đã nói đến sinh mệnh, vậy chú muốn hỏi cháu, chuyến đi này với Trát Tây, cháu cảm thấy con người muốn sống sót thì cần nhất là gì?”
Chu Phó không hiểu được câu hỏi đột ngột này, nhưng Mã Dương hỏi cực kỳ nghiêm túc, và đang thành tâm chờ đợi câu trả lời. Chu Phó suy nghĩ kỹ lại khoảng thời gian hơn hai tháng chung sống với Trát Tây, liền trả lời: “Lửa và thức ăn.”
Mã Dương mỉm cười sâu xa, bàn tay đặt lên vai Chu Phó, bóp mạnh một cái: “Là bạn đồng hành.”
Chu Phó khẽ cúi đầu nhìn bàn tay đầy nếp nhăn thô ráp trên vai mình. Dưới lòng bàn tay đó là cái áo choàng Tạng mà Chu Phó vẫn chưa cởi ra.
Mã Dương: “Trát Tây chỉ có hai bộ đồ Tạng, cậu ấy đã tặng một cái của mình cho cháu.”
Chu Phó kinh ngạc nhướng mí mắt lên.
Mã Dương: “Bây giờ cháu còn thấy Trát Tây là kẻ tự ý nâng giá nữa không?”
Chu Phó chậm rãi lắc đầu: “Cháu đã sớm không nghĩ như vậy nữa rồi.”
Mã Dương ngược lại lại tò mò: “Cháu và Trát Tây giải quyết hiểu lầm rồi à? Cháu hỏi trực tiếp cậu ấy sao?”
Chu Phó: “Không cần hỏi.”
Đáp án, trong quá trình chung sống, đã tự hiện ra.
Mã Dương cười tâm đắc: “Chú đã biết mà, giữa người với người, ngôn ngữ không phải là cầu nối giao tiếp duy nhất.”
Mã Dương lại kể cho Chu Phó một chuyện nữa: “Lúc cháu gặp thời tiết khắc nghiệt ở núi thiêng Genyen, là Trát Tây đến ủy ban thôn cầu cứu, nếu không có cậu ấy chúng ta cũng không cứu được cháu.”
Dưới bóng cái bóng đèn nhỏ xíu treo chính giữa xà nhà, ánh sáng vàng mờ nhạt như bơ tan ra, rơi trên cái bàn gỗ được đánh bóng loáng.
Trước mắt Chu Phó hiện rõ mồn một khuôn mặt của Trát Tây.
Lúc này Chu Phó rất may mắn vì mình đã từng cẩn thận ghi nhớ hình dáng của Trát Tây.
Mã Dương nói về Trát Tây: “Bố mẹ Trát Tây để bảo vệ hai anh em Trát Tây nên đã bị gấu nâu cắn chết, Trát Tây một mình nuôi em trai khôn lớn. Năm thứ hai sau khi Trát Tây kết hôn, vợ cậu ấy trượt chân ngã sườn đồi qua đời trong lúc đi đào đông trùng hạ thảo, sau đó em trai Trát Tây bỏ đi, không bao giờ quay lại nữa.”
Tâm trạng Chu Phó lúc này không thể dùng lời diễn tả. Anh v**t v* cái áo choàng trên người: “Khi nào Trát Tây về?”
Mã Dương: “Nếu mùa đông trùng hạ thảo kết thúc thì muộn nhất là cuối tháng Bảy.”
Chu Phó khẽ gật đầu, mí mắt cụp xuống rồi lại nhướng lên: “Chú, chú quen ông nội cháu phải không?”
Mã Dương là người tốt, điều này không thể bàn cãi, nhưng mức độ quan tâm của ông đối với Chu Phó khiến anh khó lòng không liên tưởng đến chuyện này.
Mã Dương không đánh đố nữa: “Đúng, chú quen giáo sư Chu.”
Vẻ mặt Chu Phó hoàn toàn sáng tỏ.
Mã Dương cười chỉ vào Chu Phó: “Hồi cháu còn bé xíu chú còn bế cháu nữa cơ, khi đó… cháu khoảng hai ba tuổi.”
Mã Dương mồ côi bố từ nhỏ, do một tay mẹ tần tảo nuôi lớn, nhưng chưa đợi Mã Dương báo hiếu thì bà đã bị bệnh tật đày đọa qua đời.
Khi đó Mã Dương chìm đắm trong nỗi đau mất mẹ, chính sự quan tâm như người bố ruột của giáo sư Chu đã giúp Mã Dương dần vượt qua nỗi đau mất đi người thân thiết nhất.
Tốt nghiệp đại học, phân bổ công việc, vốn dĩ Mã Dương không phải về Cam Tư, nhưng chẳng thể cưỡng lại việc những người đáng lẽ phải về Cam Tư lại có quan hệ, nên Mã Dương đành phải thế chỗ đến đây.
Nhiệm kỳ năm năm, cứ tưởng kết thúc sẽ được về Thành Đô, nhưng chính năm năm đó đã giúp Mã Dương tìm thấy ý nghĩa của cuộc đời.
Mã Dương thuận theo lời kêu gọi của nhà nước, cũng thuận theo tiếng gọi nơi con tim, quyết định ở lại. Lúc về Thành Đô làm các thủ tục ông đã đến thăm giáo sư Chu, cũng là lúc đó đã bế Chu Phó.
Vào thời điểm đó, không ai nghĩ rằng, đó lại là lần gặp mặt cuối cùng. Đặc biệt là Mã Dương, chàng thanh niên 28 tuổi, chí khí ngút trời, nói rằng nhất định sẽ mang thành tích đáng tự hào về Thành Đô gặp giáo sư Chu.
Chớp mắt đã hai mươi năm.
Quá khứ vẫn như ngày hôm qua, sao hôm nay đã cảnh còn người mất?
Nghe xong đầu đuôi câu chuyện, Chu Phó xin lỗi vì hành vi trước đây của mình:
“Chú, xin lỗi chú, cháu đã hiểu lầm chú, lại còn rất vô lễ với chú.”
Mã Dương lắc đầu: “Nói thật nhé, tính khí cháu vậy là tốt lắm rồi đấy!”
Nhưng Chu Phó rất thắc mắc: “Tại sao lúc cháu tỉnh lại chú không nói trực tiếp những điều này cho cháu biết?”
Mã Dương thấu hiểu nói: “Cháu thông minh như vậy, đọc nhiều sách như vậy, có đạo lý lớn nào mà không hiểu? Tình trạng của cháu lúc đó quá tệ, chú biết, chú có khuyên nhủ thế nào cũng vô dụng, nên để tự cháu đi cảm nhận, tự thay đổi.”
Còn về việc tại sao lại là Trát Tây.
Mã Dương nói: “Trát Tây chính trực, lương thiện, hào phóng, sức sống mãnh liệt. Khi nghe cháu nói Trát Tây là kẻ tự ý nâng giá, chú đã biết, để thay đổi trạng thái của cháu lúc đó, để cháu mở rộng cõi lòng, nhận thức lại mọi thứ, thì Trát Tây là ứng cử viên phù hợp nhất.”
Chu Phó vô cùng biết ơn từ tận đáy lòng: “Chú, cháu cảm ơn chú.”
Mã Dương khẽ xua tay: “Chu Phó, chú muốn hỏi cháu một câu.”
Chu Phó gật đầu.
Mã Dương: “Học trò của giáo sư Chu ở khắp mọi nơi, chú chỉ là một trong số đó. Chú muốn hỏi cháu, nếu cháu gặp khó khăn hay cần bất kỳ sự giúp đỡ nào, cháu có nghĩ chúng ta sẽ giúp cháu không?”
Bản thân Mã Dương chính là câu trả lời.
Thực ra câu trả lời đã xuất hiện từ lâu, chỉ là Chu Phó khi đó không nhìn thấy.
Lúc Chu Phó nhận tin dữ ở nhà, vội vã về nước, suốt ngày cửa đóng then cài không bước chân ra ngoài, bạn bè và học trò của ông nội không ít lần quan tâm hỏi han Chu Phó. Đặc biệt là bác sĩ Hứa, người làm nghề trị liệu tâm lý, dăm bữa nửa tháng lại đến nhà trò chuyện với Chu Phó.
Nghĩ đến đây, Chu Phó gật đầu khẳng định: “Có ạ.”
Mã Dương: “Vậy bây giờ cháu còn thấy giáo sư Chu không để lại gì cho cháu không?”
Trước lúc lâm chung giáo sư Chu đã chia tặng di vật cho học trò, quyên góp di sản cho trường học. Thứ ông để lại cho Chu Phó chưa bao giờ là những vật dụng gợi nỗi nhớ nhung, mà là con đường rộng mở để bước về phía trước.
Yêu con, là tính toán con đường tương lai cho con.
Khóe mắt Chu Phó cay xè.
Mã Dương: “Còn một chuyện nữa, không biết cháu có biết không.”
Chu Phó: “?”
Mã Dương: “Tên của cháu do giáo sư Chu đặt, chỉ một chữ ‘Phó’ (đến/đi tới). Giáo sư Chu nói, nguyện mong cháu nương theo mây sớm, từ biệt ráng chiều, rẽ mây mà đi, đến bất cứ nơi nào cháu muốn.”
Đôi mắt Chu Phó phủ một lớp sương mù mỏng.
Mã Dương: “Xem ra cháu không biết rồi. Chu Phó, sự kỳ vọng và lời chúc phúc của giáo sư Chu đều nằm trong cái tên của cháu. Thế nên lúc giáo sư Chu hấp hối không gặp được cháu, giáo sư sẽ không trách cháu, càng không hận cháu, bởi vì giáo sư biết cháu đang tiến về hướng mà mình hằng mong ước, đó là điều giáo sư kỳ vọng.”
Chu Phó quay lưng đi.
Mã Dương còn một câu muốn nói: “Chu Phó, sự phản bội và lừa dối không nên cản bước cháu tiến về phía trước.”
Chu Phó hiểu.
Anh gật đầu một cái, sau đó ngẩng cao đầu.
Mã Dương không tiện tiếp tục nán lại, ông đi đến cửa phòng rồi dừng bước: “Chu Phó, cuộc đời rất dài rất dài, cho phép được nghỉ ngơi. Nếu cháu thấy mệt thì cứ nghỉ ngơi thật tốt ở chỗ chú, nghỉ ngơi khỏe rồi lại xuất phát.”
Giọng Chu Phó khô khốc: “…Vâng.”
Mã Dương đóng cửa phòng lại cho Chu Phó.
Gió đêm thổi những dải cờ cầu nguyện tung bay nhưng chẳng thổi tan được lớp sương bạc trước vầng trăng.
Mã Dương ngước lên ánh trăng thở dài thườn thượt rồi trở về phòng.
Cát Mỗ ngồi trên tấm đệm thanh khoa, trước mặt đang trải một đôi giày Tạng chưa hoàn thiện, lớp vải màu đen trên mặt giày tỏa ra ánh sáng dịu êm dưới ngọn đèn.
Cát Mỗ cầm kim xâu chỉ, liếc nhìn Mã Dương: “Ông về rồi.”
Mã Dương đi về phía cái tủ gỗ cũ kỹ, ‘ừm’ một tiếng.
Cát Mỗ an ủi: “Những lời của Gia Thố ông đừng để trong lòng, nó vẫn còn là trẻ con.”
Mã Dương lại ‘ừm’ một tiếng, lấy từ trong tủ ra một cái hộp nhỏ, mở nắp.
Từng bức thư gửi từ Thành Đô, vì năm tháng trôi qua, giấy bao thư đã ố vàng, hình ảnh trên tem cũng phai màu mờ nhạt.
Mã Dương nhớ, mỗi lá thư mình gửi về Thành Đô, cuối thư đều viết cùng một câu.
— Giáo sư Chu, đợi em đạt được thành tích sẽ về Thành Đô thăm thầy.
Và bức thư cuối cùng gửi về Thành Đô là mười ba năm trước, câu nói đó không xuất hiện ở cuối thư nữa.
Thay vào đó là: Giáo sư Chu, em sắp đến một nơi gọi là Genyen, nơi đó quá hẻo lánh, sau này chắc không tiện viết thư cho thầy nữa rồi.
Giờ khắc này, Mã Dương mở bức thư hồi âm cuối cùng của giáo sư Chu ra.
Gửi Tiểu Dương:
Mở thư bình an.
Khoảng một tháng trước khi nhận được thư em, tôi đã mất đi đứa con duy nhất trong đời này. Nỗi đau đớn như xé nát tâm can, không tiện nói trực tiếp với người ngoài, nên tôi bộc bạch cùng em ở đây, hi vọng em không để tâm.
Không biết có sai sót gì không, bức thư lần này của em, qua từng câu chữ, tôi cảm giác em có chút mệt mỏi. Cuộc đời rất dài rất dài, cho phép được nghỉ ngơi. Nếu em thấy mệt, hãy nghỉ ngơi thật tốt, nghỉ ngơi khỏe rồi lại xuất phát.
Tâm nguyện ban đầu của em, thành tích của em, luôn khiến tôi tự hào.
Em nói Genyen không tiện liên lạc thư từ, có lẽ tôi có thể đến Genyen thăm em.
Trung thu sắp đến, nhớ mặc thêm áo ấm.
Kính chúc thời bình an!
Chu An.
Ngày 24 tháng 8 năm 1996.
Mã Dương nắm chặt tờ giấy viết thư, run rẩy nghẹn ngào dưới ánh đèn.
Cát Mỗ nghe thấy tiếng khóc không bình thường, vội đặt đồ trên tay xuống chạy tới: “Ông sao thế?”
Mã Dương bật khóc nức nở, tiếng khóc không thành tiếng. Phải lắng nghe thật kỹ mới có thể nhận ra vài từ: “Phút cuối đời… thầy ấy… muốn đến Genyen… thăm tôi…”