Sự phối hợp hoàn hảo (bốn)
Trước khi đi học ở lớp của thầy Tô, Vu Mạn Di đã vẽ rất nhiều thứ, chủ yếu vẽ lại các mẫu hoa văn thêu và các loại bao bì. Sau khi cô làm học trò của thầy Tô, thầy Tô đã trở thành hình mẫu của cô. Vu Mạn Di học cực kỳ nhanh, khả năng bắt chước cũng cực kỳ cao, đến mức thầy Tô phải đến gặp cô mấy lần, còn nói với cô: “Tôi không cần cô phải vẽ giống hệt như tôi, trước sau gì cô cũng phải có phong cách riêng của mình.”
Vu Mạn Di vẫn chưa biết phong cách của mình là gì, nhưng hiện tại, chuyện “vẽ giống hệt thầy Tô” đã giúp cô, cô Du và thầy Tô rất nhiều. Cô học kỹ thuật vẽ của thầy Tô, thậm chí nét bút cũng giống hệt như Tô Văn, có lẽ khó khăn duy nhất là…
Vu Mạn Di ngước mắt nhìn Tống Kỳ trên bục giảng, chìm đắm vào những lời Tô Văn đã nói.
Khóa học mùa hè này rất ngắn, về lý mà nói, nội dung học cũng không quá chi tiết. Nhưng ngày đó nhìn tác phẩm của Vu Mạn Di, Tô Văn hỏi câu này: “Cô có bao giờ nghĩ tại sao tranh của mình luôn thiếu sức sống không?”
Lúc đó Vu Mạn Di không phục lắm: “Có người khen tranh của tôi rất sinh động.”
“Người ngoại đạo thấy giống thật thì nghĩ là sinh động thôi.” Thầy Tô nói thẳng, làm Vu Mạn Di hơi thất vọng, “Tôi nói đến “sức sống”, bất kể là động vật hay con người, thậm chí là một bông hoa hay một cọng cỏ, tất cả đều có sức sống.”
Vu Mạn Di không cãi nữa, chỉ im lặng lắng nghe.
“Cô luôn bắt chước tôi vì tác phẩm của cô không có sinh mạng, không có sức sống.” Thầy Tô nói tiếp, “Tôi biết cô học vẽ chỉ là để có một nghề để kiếm tiền, nếu cả đời này cô chỉ muốn tìm một nghề để kiếm tiền, vậy thì không có sức sống cũng được. Nhưng tôi nghĩ xét đến tài năng của cô, nếu chỉ mong cầu như vậy thì thật đáng tiếc.”
“Tôi không nghĩ mình có nhiều tài năng.” Vu Mạn Di nói, “Tài năng của tôi đủ kiếm một số tiền để sống yên phận, vậy là tốt rồi.”
“Cô đừng chọc tức tôi nữa.” Giọng nói của Tô Văn hơi tức giận. Vu Mạn Di ngạc nhiên ngẩng đầu, thấy Tô Văn nhìn chằm chằm nét bút của cô, lắc đầu, hình như không phải là giận cô mà là giận bản thân mình.
Tô Văn dịu giọng một chút, sau đó nói tiếp: “Không có “sức sống” là vì mắt nhìn của cô chưa đủ sắc bén, cô nhìn người và vật rất vội vàng, nhìn cái gì cũng chỉ nhìn tổng thể. Người bình thường mới nhìn như vậy, họa sĩ chúng ta thì không.”
Anh ta đã xếp bản thân và Vu Mạn Di vào hàng ngũ “họa sĩ chúng ta”, Vu Mạn Di càng không biết nói gì.
“Muốn đồ vật có sức sống dưới ngòi bút của cô…” Cuối cùng Tô Văn cũng vào điểm mấu chốt, “Cô phải luyện mắt nhìn, luyện đến khi liếc mắt một cái là có thể nhìn ra đặc điểm độc nhất vô nhị của thứ mà cô sẽ vẽ. Tác phẩm cuối cùng chính là hiện thực đã qua bàn tay gia công của cô, nếu chỉ là bản sao của hiện thực, có phải cô sẽ trở thành một chiếc máy ảnh không?”
Hình như Vu Mạn Di hiểu một chút, nhưng cũng không hiểu lắm. Vậy là cô cầm bức tranh thợ rèn mà Tô Văn đã vẽ ra, hỏi: “Thầy Tô, lúc tìm đặc điểm riêng biệt, anh có bí quyết gì không? Chẳng hạn như thợ rèn này, tôi cảm thấy ông ấy không có gì khác biệt với các thợ rèn khác, vậy làm sao anh tìm được đặc điểm riêng của ông ấy.”
“Con người là khó tìm đặc điểm nhất.” Thấy Vu Mạn Di đã bắt nhịp được, Tô Văn càng sẵn lòng chia sẻ kinh nghiệm của mình, “Con người phải có áo quần, chịu lễ giáo, nhìn qua thì thấy cao thấp mập ốm, nam nữ già trẻ khác nhau. Ban đầu, tôi vẽ người rất giống nhau, sau đó vẽ nhiều, tôi chợt phát hiện điểm khác biệt lớn nhất giữa người với người.”
“Là cái gì?”
“Tính động vật.”
“Động vật?”
“Phải, con người cũng là động vật. Nếu xem con người là con người thì rất khó nhìn ra điểm khác biệt. Nhưng nếu xem con người là động vật, tìm ra loài động vật giống với khí chất của người đó nhất, đặc điểm của người đó sẽ trở nên vô cùng rõ ràng.”
“Thầy Tô, tôi không hiểu.”
“Cô không hiểu là vì cô gặp quá ít người, sau này gặp nhiều, đương nhiên cô sẽ có thể phân biệt được tính động vật giữa người với người. Như tôi, cô thấy tôi giống cái gì?”
Vu Mạn Di nhìn Tô Văn một hồi lâu, sau đó buồn bã lắc đầu. Cô nhìn thế nào cũng thấy Tô Văn là con người, không thấy anh giống loài động vật nào.
Tô Văn bật cười, tự giễu nói: “Ngày nọ tôi soi gương lúc chưa cạo râu, cảm thấy mình rất giống một con sơn dương tốt bụng.”
Anh ta không nói thì thôi, nhưng anh ta vừa nói, Vu Mạn Di nhìn kỹ lại, phát hiện Tô Văn hơi giống sơn dương thật. Cũng nhờ thầy Tô không ngại mang bản thân ra so sánh, Vu Mạn Di mới nắm bắt vấn đề rất nhanh.
“Cô đi quan sát nhiều một chút.” Cuối cùng Tô Văn nói với cô, “Quan sát càng nhiều thì sẽ phát hiện ra, có người cần cù chăm chỉ lại dễ bảo như con bò, có người nhanh nhẹn và cảnh giác như báo săn. Có vài cô gái nhát gan nhưng thông minh như hươu sao, còn có vài cậu bé vừa nhìn đã thấy giống chó… Trong lòng mọi người đều có một loài động vật cộng sinh.”
Vu Mạn Di bật cười, Tô Văn lại nghiêm túc tổng kết cho cô: “Muốn vẽ người có sức sống thì tìm tính động vật trên người họ.”
Ngày đó hai thầy trò chỉ thuận miệng trò chuyện với nhau, Vu Mạn Di vẫn nhớ nhưng chưa có cơ hội thực hành. Lúc rảnh rỗi, cô vẽ em gái nhà mình, lúc lên lớp tiếng Anh mà mãi không hiểu được, cô vẽ Phương Thiên đang giảng bài, chỉ là vẫn chưa nắm bắt được tính động vật trên người họ. Nhưng bức chân dung này là để nhà họ Du phán xét. Bút pháp của cô tương tự với Tô Văn, bắt chước tác phẩm của Tô Văn rất giống, nhưng lúc cô tự vẽ, bức tranh luôn không có “sức sống”.
Cô muốn tìm tính động vật trên người của Tống Kỳ.
Tống Kỳ giống loài động vật nào nhỉ?
Vu Mạn Di ngẩng đầu, bắt đầu quan sát Tống Kỳ trên bục giảng.
Tự dưng cô cảm thấy Tống Kỳ hơi lạ lẫm, giống như lâu rồi cô không nhìn anh thật kỹ. Tống Kỳ đứng trên bục giảng, chống hai tay lên bàn giáo viên, đọc công thức và định lý cho học sinh trong lớp xóa mù chữ. Có lẽ anh sợ Vu Mạn Di không thấy rõ anh, cho nên cử động rất nhẹ nhàng, nhưng Vu Mạn Di cảm thấy lúc Tống Kỳ đứng yên thì “không có sức sống”, càng không phù hợp với ấn tượng về anh trong lòng cô.
Vậy rốt cuộc Tống Kỳ trong lòng cô trông thế nào?
Vu Mạn Di cảm thấy Tống Kỳ đứng trên bục giảng rất vô hồn, vậy là cô cúi đầu, không nhìn anh nữa, cô quen thuộc với Tống Kỳ trong trí nhớ của mình hơn. Cô vẫn nhớ lần đầu nhìn thấy Tống Kỳ, anh ghé thăm Vu lão gia, lúc ngẩng đầu uống trà, cô nhìn thấy một đôi mắt đen nhánh từ trên tầng hai. Hoặc là lần thứ hai, lúc anh kéo cô xuống bờ ruộng, thứ đầu tiên mà cô nhìn thấy vẫn là đôi mắt đen nhánh kia…
Ngoài đôi mắt?
Vu Mạn Di nhắm mắt, tiếp tục ép buộc bản thân suy nghĩ. Hình ảnh trong đầu cô rối ren phức tạp, ký ức tiếp tục tiến về phía trước, cuối cùng dừng lại ở hình ảnh bóng lưng của anh leo lên tường rời đi vào đêm mà vết thương của anh hồi phục.
Mọi người đều có tính động vật, Tống Kỳ cũng không phải ngoại lệ.
Trước mặt Vu Mạn Di tối đen như mực, trong bóng tối, cô liên tục nhìn thấy bóng lưng đó, bộ quần áo bay phấp phới, nhảy xuống bờ tường, dáng người nhẹ nhàng như không ở nhân gian.
Cô chợt hiểu ra.
Tống Kỳ… là con chim mà nhân gian không thể giam cầm.
…
Mặc dù nói là lên lớp, nhưng không ai nghiêm túc nghe Tống Kỳ, mọi người đều chờ xem rốt cuộc bức tranh mà Vu Mạn Di vẽ ra có giống với bức tranh mà nhà họ Du mang tới hay không. Sách toán làm người ta buồn ngủ, lúc Vu Mạn Di vẽ xong, người làm nhà họ Du chờ ngoài cửa cũng đã ngủ gật, làm Tống Kỳ đang giảng bài cũng nghẹn họng.
Anh muốn đi đến nhìn tác phẩm của Vu Mạn Di, nhưng bức chân dung đã được chuyền từ tay Phương Thiên sang các bạn học khác, cuối cùng bị quản gia Tào giật lấy, ông ấy mở bức tranh của Vu Mạn Di bằng một tay, tay kia mở bức chân dung của cô Du, so sánh hai bức tranh cùng mấy người làm của nhà họ Du vừa bị ông ấy đánh thức.
“Không hoàn toàn giống nhau.” Quản gia Tào chần chừ một lát, vẫn bắt bẻ.
“Một bức là đàn ông, một bức là phụ nữ.” Phương Thiên khoanh tay, càng lúc càng thấy quản gia Tào chướng mắt, giọng điệu cũng mất kiên nhẫn, “Đương nhiên là khác nhau rồi! Ông nói sao chép thì không đủ khó, bây giờ vẽ người khác thì ông lại bảo không giống. Nhà họ Du các ông đừng đi quá giới hạn.”
Vu Mạn Di tập trung vẽ tranh suốt nửa buổi sáng, đây là lần đầu tiên cô nghiêm túc vẽ chân dung thế này, lúc đặt cọ xuống, tay cô run rẩy. Cô uống mấy ngụm nước, sau đó bình tĩnh đi đến.
“Quản gia Tào, người biết vẽ liếc mắt một cái là nhìn ra tranh này có phải là do cùng một người vẽ hay không.” Cô nói, “Xin hỏi ông có biết vẽ không?”
Quản gia Tào hạ bàn tay đang cầm tranh xuống, cố chấp nói: “Tôi… tôi…”
Ông ấy đến đây để làm nhóm sinh viên ngoại tỉnh này bẽ mặt, nhưng bây giờ ông ấy lại là người lúng túng. Ông ấy không biết vẽ, mặc dù hai bức chân dung này vẽ một nam một nữ, nhưng đúng là do cùng một người vẽ ra. Lúng túng một hồi lâu, ông ấy đổi giọng: “Tôi không biết vẽ, nhưng Du lão gia nhà chúng tôi biết vẽ. Đợi tôi mang về cho lão gia xem, nhà họ Du chúng tôi tự đưa ra phán quyết.”
“Phán quyết là đủ rồi sao? Người có mắt vừa nhìn đã biết, còn cần phải phán quyết à?” Phương Thiên lên giọng, “Cô Du là học sinh của lớp xóa mù chữ chúng tôi, chương trình học mấy ngày nay rất nặng, lỡ một tiết cũng không được. Quan trọng nhất là bảo người nhà các ông mau đưa cô Du quay lại trường.”
Phương Thiên nói vậy, nhóm học sinh đang vây xem cũng bắt đầu dịu xuống. Rốt cuộc dây thần kinh căng thẳng của Vu Mạn Di cũng thả lỏng, có người thấp giọng nói: “Nhà họ Du cũng thật là. Rõ ràng cô Vu chỉ vẽ một bức tranh, có gì to tát đâu, vậy mà lại nói tiểu thư nhà mình tự do đính ước, ầm ĩ cho mọi người cùng biết…”
“Người nhà họ Du trước giờ đều cư xử như vậy mà.” Lại có người nói, “Trước đây họ nhốt vợ lẽ trên gác xép, tin này còn truyền đến chính quyền huyện Thiệu Hưng. Còn lên báo Thượng Hải vì bắt thầy Tống, đúng là làm mất mặt làng ta…”
“Nghĩ đến chuyện nhà họ là thân hào địa chủ nổi danh trong làng, tôi thật sự không muốn làm bạn với họ mà…”
Ở đó có quá nhiều người, cũng không rõ những lời này là do ai nói, ai cũng nói nên mọi người đều dám nói. Nghe vậy, quản gia Tào đỏ mặt, cuộn hai bức tranh lại, vội vàng dẫn người làm nhà họ Du ra khỏi trường. Phương Thiên đứng đó, chờ các học sinh xôn xao một hồi, sau đó cô ấy vỗ tay, nói: “Được rồi, đã đến tiết tiếng Anh, mọi người về chỗ ngồi đi.”
Vu Mạn Di cũng không còn sức lực thu dọn giá vẽ và thuốc màu, lúc quay đầu lại, cô phát hiện chàng bưu tá đã hăng hái thu dọn đồ đạc cho cô. Ngày đó cô Du không đến, sau khi thu dọn đồ đạc cho Vu Mạn Di, chàng bưu tá ngồi bên cạnh cô, cử chỉ bộc lộ sự ngưỡng mộ.
“Em làm gì thế?” Vu Mạn Di không hiểu.
“Chị Mạn Di.” Chàng bưu tá nhỏ hơn cô một tuổi, trước đây gọi cô là cô Vu, hôm nay lại đột ngột đổi cách xưng hô, “Chị giỏi quá. Trong làng này, nhà họ Du ăn ngang nói ngược, diễu võ dương oai, trước đây còn cố chấp thu địa tô của nhà anh cả em, đây là lần đầu tiên em thấy họ bẽ mặt như vậy.”
“Thế này mà bẽ mặt cái gì?” Vu Mạn Di nói, “Chẳng phải họ vẫn muốn gì được nấy sao?”
Chàng bưu tá lắc đầu, không đồng tình với lời của Vu Mạn Di.
“Tóm lại, chị Mạn Di, hôm nay em cực kỳ nể phục chị.” Cậu ấy nói, “Nếu sau này cần em giúp, chị cứ nói với em!”
Vu Mạn Di không hiểu nổi lý tưởng hào hùng này, mà Phương Thiên đã bắt đầu bài học, cô liếc mắt nhìn chàng bưu tá, trong đầu chỉ có lời mà Phương Thiên từng nói: “Đàn ông đều ngốc.”
Cô đã hao tốn rất nhiều sức lực vào việc vẽ tranh, lại thêm bài học tiếng Anh khó hiểu, nghe một hồi, cô lại thấy buồn ngủ rã rời, không biết đã ngủ thiếp đi từ lúc nào. Cô ngủ ngon lành đến cuối tiết mới tỉnh giấc. Vu Mạn Di mở mắt, phát hiện người ngồi bên cạnh mình không còn là chàng bưu tá mặc quần áo xanh vàng mà là một người phụ nữ mặc váy màu vàng nhạt. Cô đột ngột ngồi thẳng dậy, phát hiện cô Du đang nhìn cô cười tủm tỉm.
“Chị Du!” Cũng may mấy học sinh khác đã đi ăn, tiếng kêu của cô chỉ làm vài ánh mắt nhìn sang. Vu Mạn Di lao đến ôm lấy bả vai của cô ấy, cũng không cần nói nhiều đến chuyện ban sáng, cô Du đã biết hết.
“Họ không đánh chị chứ?” Vu Mạn Di đột ngột buông tay ra, sắc mặt căng thẳng. Cô Du lắc đầu, sờ đầu gối của mình, hời hợt nói, “Không có, chỉ phải quỳ một đêm thôi. Nhưng nếu sáng nay em không… Cũng khó nói.”
Vu Mạn Di cảm thấy sợ hãi. Hai người không nói ra, nhưng họ đều biết tốt nhất là mấy ngày tới đừng đến phòng vẽ của Tô Văn, hoặc có lẽ là không bao giờ đến đó nữa. Vu Mạn Di ngả đầu xuống bàn, buồn bã nghĩ, lẽ nào bức chân dung cô vẽ cho Tống Kỳ là lần cuối cùng cô được cầm cọ sao?
Nghĩ đến đây, cô lại ngồi thẳng dậy.
“Chị Du.” Cô hỏi, “Vậy tranh của em đâu?”
“Chị mang đến đây rồi.” Cô Du nói.
Vu Mạn Di nhìn mặt bàn một lượt mà không thấy. Thấy vậy, cô Du vội vàng nói: “Chị không cầm, vừa đến trường, chị đã đưa cho thầy Tống.”
Tống Kỳ?
Vu Mạn Di chớp mắt với cô Du, không hiểu hành động này của anh. Nhưng Tống Kỳ đã cầm rồi, cô cũng không có gì phải gấp, đợi tan học đến lấy cũng được.
Mà trong phòng giáo viên sát vách, Tống Kỳ đã miệt mài nghiên cứu bức chân dung của mình một hồi lâu, đến mức Phương Thiên đang ăn một xửng tiểu long bao cũng bắt đầu hơi mất kiên nhẫn.
“Rốt cuộc cậu có ăn không?” Cô ấy hỏi, “Ăn xong tớ còn phải trả xửng hấp cho người ta.”
Đối diện với sự hờ hững của Tống Kỳ, Phương Thiên hít một hơi, đi đến gần, cầm lấy bức chân dung, buổi sáng đã nhìn thoáng qua, bây giờ cô ấy quan sát lần thứ hai.
“Cậu đừng làm rách.” Tống Kỳ bình tĩnh nhắc nhở.
Phương Thiên cũng mặc kệ anh, chỉ tập trung vào bức tranh ——
Người trong tranh mặc quần áo đen, mắt đen, cầm một tách trà trong tay, khẽ ngẩng đầu uống cạn cả tách trà. Hình ảnh này hoàn toàn không liên quan đến Tống Kỳ trên lớp, anh luôn rất điềm tĩnh trên bục giảng, mà người trong tranh lại rất ung dung, vừa nhìn đã thấy giống một con chim đen.
“Bức tranh này có vấn đề gì không, cậu nhìn cho kỹ, nhìn cho rõ, nhìn nữa đi!” Phương Thiên hỏi, “Tớ soi gương cũng không nhìn lâu như vậy.”
“Bức tranh này vẽ lần đầu tiên tớ đến nhà họ Vu.” Tống Kỳ giải thích.
Phương Thiên vẫn không hiểu: “Thì sao?”
“Thì lần đầu tiên tớ đến nhà họ Vu, Vu Mạn Di đã nhớ đến tớ.”
Phương Thiên: “Cho nên…”
“Cho nên tiểu thuyết về tự do yêu đương của cậu…” Tống Kỳ nói, “Cậu vẫn chưa đọc bao nhiêu đâu.”
“Cho nên chị Du…” Gần như cùng lúc Tống Kỳ nói lời này, bên kia bức tường, Vu Mạn Di chân thành chạm vào mu bàn tay của cô Du, khuyên bảo, “Chị cũng đừng tự do yêu đương, tự do yêu đương quá nguy hiểm.”