Sự phối hợp hoàn hảo (năm)
Đi xe ngựa từ trường về nhà mất nửa tiếng. Một chuyện được truyền miệng phải mất ba ngày mới lộ ra.
Dựa trên kinh nghiệm trước đây nghe phụ nữ trong nhà bàn tán về người khác của Vu Mạn Di, bên ngoài vừa có chuyện, ngày đầu tiên, người chứng kiến hiện trường sẽ về nhà lan truyền thông tin trên bàn ăn và trước đầu giường, đó là lần lên men đầu tiên. Đến ngày thứ hai, người thân và bạn bè nghe chuyện lạ sẽ đi lan truyền thông tin ra chợ và ngoài đường phố. Sự tình thường đến tai gia nhân đang mua thức ăn trong chợ trước, sau đó mới truyền đến tai chủ nhà. Cuối cùng vào ngày thứ ba, nó trở thành đề tài thảo luận của mẹ hai và mẹ ba bên bàn ăn. Trước đây, chuyện Tống Kỳ chạy trốn và chuyện cô Du bị từ hôn đều tuân theo quy luật lan truyền này.
Sau này được dự thính vài khóa học truyền thông ở nước ngoài, Vu Mạn Di đặt tên cho trải nghiệm thời niên thiếu của mình là Lý thuyết Ba ngày Lan truyền. Mà nhân vật chính lần này lại là cô, đến ngày thứ ba, cô gần như đứng ngồi không yên.
Cô Du đã bị nhốt trong nhà một lần, không được đi học lớp buổi sáng nữa, chỉ có thể được xà ích đưa đến trường vào buổi trưa, sau đó tan học lại được xà ích đưa về nhà, vậy là bạn cùng bàn cố định của Vu Mạn Di suốt ba buổi sáng qua là chàng bưu tá.
Cô thở dài cả buổi sáng, chàng bưu tá cũng quan sát sắc mặt của cô đến tận buổi trưa. Đợi đến khi tiết toán của Tống Kỳ kết thúc, cậu ấy và Vu Mạn Di đi ăn trưa, cậu ấy mới hỏi: “Chị Mạn Di, rốt cuộc chị sao thế? Sao mấy buổi chiều qua, chị không đi đến phòng vẽ?”
Bị chàng bưu tá gọi là chị Mạn Di, Vu Mạn Di phiền muộn hết sức. Cô chưa chuẩn bị tinh thần làm chị của người khác, cảm thấy rất kỳ lạ. Mà cậu ấy đã gọi cô là chị, sao lại không biết quan sát thế, không thấy cô phiền muộn vì không thể đi học vẽ sao?
Cô tóm tắt ngắn gọn cơn giông bão sắp xảy ra trong nhà vào tối nay, rốt cuộc sắc mặt của chàng bưu tá mới chuyển từ hoang mang sang bừng tỉnh. Cậu ấy tự hiểu cũng không được, bên cạnh có mấy học sinh ngồi gần, cậu ấy lại lớn tiếng nói: “Chị Mạn Di, chị đừng ủ rũ như vậy. Nếu chị thật sự thích học vẽ, dù người nhà chị không cho thì nhất định cũng sẽ có cách.”
Thật lạc quan, Vu Mạn Di ngồi thẳng lên, hỏi cậu ấy: “Vậy em có cách gì?”
“Em vẫn chưa nghĩ ra.” Chàng bưu tá nói rõ ràng.
Cách giải quyết thì không có mà chỉ giỏi chuốc thêm phiền muộn. Vu Mạn Di thật sự không muốn làm chị của cậu ấy nữa. Cô cầm hộp cơm mà nhà bếp đã chuẩn bị cho cô, dời sang chỗ ngồi khác, mới ăn được mấy muỗng, một bạn học chưa từng nói chuyện với cô đến gần.
Ngày đó, cô thật sự chỉ đấu một trận đã nổi danh, tất cả học sinh trong lớp xóa mù chữ đều nhận ra cô, nhớ tên cô. Mặc dù nhà họ Vu cũng là danh gia vọng tộc trong làng không thua kém gì nhà họ Du, nhưng Vu lão gia khiêm tốn, chẳng qua đó chỉ là một cái tên với người trong làng. Mãi đến khi Vu Mạn Di làm ầm ĩ một trận, người ta mới biết ở lớp xóa mù chữ trong làng có một cô gái rất giỏi vẽ, làm nhà họ Du tai tiếng phải mất mặt, sau đó mới biết tiểu thư này là Nhị tiểu thư nhà họ Vu, Vu lão gia là ông nội của vị tiểu thư này, tôn ti trật tự cũng thay đổi.
“Vu Nhị tiểu thư.” Học sinh này lịch sự gọi cô, “Bên ngoài trường học có người tìm cô.”
Giữa trưa mà lại có người tìm cô sao?
Vu Mạn Di hơi bất ngờ. Cô chỉ quen biết vài người, tất cả đều là người ở lớp xóa mù chữ, ai đến tìm cô giữa trưa thế? Học sinh kia thấy sắc mặt kỳ lạ của cô, lại nói: “Là một người đàn ông trông rất giống sơn dương.”
Vu Mạn Di vội vàng đặt hộp cơm xuống, chạy ra ngoài.
Mặc dù buổi chiều cô Du mới đến lớp, nhưng Vu Mạn Di sợ hôm nay cô ấy đến sớm, gặp được Tô Văn sẽ làm xà ích nghi ngờ. Cũng may lúc đó ngoài trường học chỉ có vài người đi đường, ngay cả nhóm sinh viên ra ngoài ăn trưa cũng chưa quay lại. Vu Mạn Di vội vàng chạy ra ngoài cổng, thấy gương mặt của Tô Văn tiều tụy, râu ria xồm xoàm, biết ngay anh ta cũng đã nghe về chuyện ngày đó. Mà ba ngày qua, cô và cô Du không xuất hiện ở phòng vẽ, nhất định Tô Văn cũng đã đoán ra gì đó.
Bô dạng râu ria xồm xoàm càng khiến anh ta trông giống sơn dương hơn, đôi mắt cũng mệt mỏi như đã già đi mười tuổi. Vu Mạn Di nhìn quanh, sau đó kéo tay áo của anh ta, sợ hãi dẫn anh ta vào một góc không ai nhìn thấy, nói: “Thầy Tô…”
“Tôi nghe nói…” Tô Văn lên tiếng, giọng nói khàn khàn, “Cô Du, cô ấy, cô ấy…”
“Chị ấy không sao, mấy buổi chiều qua đều đến trường đúng giờ.” Vu Mạn Di nói, “Nhưng chị ấy không thể đến phòng vẽ. Đừng nói là đi xa như vậy, mấy ngày qua xà ích của nhà chị ấy đều trông chừng ngoài cổng, chị ấy muốn ra bờ sông tản bộ với tôi cũng không dám.”
Sắc mặt của Tô Văn u ám, anh ta nói: “Lẽ ra tôi không nên đưa bức tranh đó cho cô ấy.”
Thấy bộ dạng tiều tụy của Tô Văn, Vu Mạn Di không khỏi đau xót thay anh ta. Tự do yêu đương vừa hạnh phúc vừa bi thương đến cực độ. Tô Văn im lặng một lát, lại hỏi: “Vậy cô…”
“E là tôi cũng khó quay lại đó.” Vu Mạn Di thở dài, “Anh ở Thành Đông cũng biết chuyện rồi, trễ nhất là tối nay nhà họ Vu sẽ biết. Tôi đăng ký học mà không báo với họ, tiền trảm hậu tấu như vậy…”
Chung quy là bị Tô Văn và cô Du làm liên lụy, sắc mặt của Tô Văn lại thêm phần áy náy, cuối cùng anh ta gom góp chút sức lực trong nỗi đau bị chia cắt với người mình yêu, nhớ đến bức tranh giả mà như thật của Vu Mạn Di. Anh ta cũng không yêu cầu Vu Mạn Di đưa cho anh ta, chỉ nói: “Dù sau này cô không học lớp của tôi nữa thì cũng đừng từ bỏ con đường này. Nếu một bạn nhỏ như cô không vẽ tranh… thì thật đáng tiếc.”
“Đúng vậy.” Vu Mạn Di cũng nói, hơi thất vọng, “Vốn dĩ tôi định học vài kỹ thuật để kiếm chút tiền sống yên phận, trong phòng vẽ còn có bạn học sẵn lòng giới thiệu cho tôi. Bây giờ mọi người trong trường đều để mắt đến tôi…”
“Cô đừng lúc nào cũng nghĩ đến chuyện kiếm tiền.” Tô Văn vừa tiều tụy vừa bị cô chọc tức.
“Vậy tôi nghĩ cái gì bây giờ?” Vu Mạn Di không bắt kịp dòng suy nghĩ của Tô Văn.
Bị cô hỏi, Tô Văn muốn nói rồi lại thôi, dường như anh do dự là vì nhớ về khát vọng thời niên thiếu, mà những lời hẹn thề anh ta từng nói ra hoàn toàn không liên quan đến cuộc đời của người đàn ông đang dạy vẽ kiếm sống hiện tại. Anh ta vô danh tiểu tốt, không được Thượng Hải công nhận, chỉ có thể quay về quê nhà kiếm chút tiền sống qua ngày, lãng phí năm này qua năm nọ. Anh ta không làm nên trò trống gì, không có danh tiếng, vẽ một bức chân dung cho người mình thích cũng gây ra tai họa cho người ta.
Tô Văn đứng đó ngẩn người, trong đầu chợt xuất hiện một ý nghĩ. Anh ta nghĩ, anh ta là thầy giáo vỡ lòng của Vu Mạn Di, mà kỹ thuật của Vu Mạn Di cũng mang theo bóng dáng của anh ta, nếu có một ngày Vu Mạn Di thành tài, anh ta cũng để lại một dấu vết nho nhỏ trong lịch sử mỹ thuật.
Anh ta xoa mái tóc rối tung của mình, mở to đôi mắt đầy tia máu. Anh ta khẽ cúi người, đặt tay lên vai Vu Mạn Di, giọng điệu chắc nịch như thuở anh ta mới vào đời.
Anh ta nói: “Mạn Di… cô phải làm nên tên tuổi.”
…
Làm nên tên tuổi.
Bốn chữ thật xa lạ.
Không phải Vu Mạn Di chưa từng bị người khác kỳ vọng và chúc phúc, chủ yếu là từ mẹ hai tốt bụng nhất của cô. Nhưng ngay cả những lời chúc phúc của mẹ hai cũng liên quan đến hôn sự tương lại của cô. Chẳng hạn như “Lấy chồng như ý”, chẳng hạn như “Giúp chồng dạy con, nhiều con nhiều phúc”. Sau khi cô đính hôn cùng anh họ, số lời chúc phúc cũng tăng lên, mà cô nghe nhiều nhất là lời khen chú Ba sắp có “rể hiền”.
Mãi đến lúc này cô mới phát hiện, bốn chữ “làm nên tên tuổi” lạ lẫm là vì những lời chúc phúc trước đây đều dành cho chồng và con của cô. Mà những người xung quanh đều xem những lời này là chúc phúc cho Vu Mạn Di.
Đây là lần đầu tiên cô nhận được lời chúc phúc không liên quan đến chồng hay con cô, chỉ liên quan đến bản thân cô. Cô ôm mong ước này, ngơ ngác quay vào trường, chuyển bức thư tình của thầy Tô cho cô Du, ngồi bên cạnh cô ấy, chờ cô ấy khóc xong, sau đó mượn một que diêm, tiêu hủy hoàn toàn bức thư này. Khi xe ngựa đến nơi, cô tiếp tục ngơ ngác lên xe, cùng nhóm sinh viên về nhà họ Vu giữa ánh chiều tà.
Mấy ngày nay, trong lòng cô khó chịu, nhóm sinh viên ngồi cùng cũng không mấy yên lòng. Ngày đó Vu Mạn Di đứng ra bảo vệ người khác đương nhiên xứng đáng được tán dương, nhưng những lời dữ tợn của quản gia Tào cũng ám chỉ, cô Du không giấu gia đình tự ý định đoạt chuyện hôn nhân, vậy thì cô ấy may mắn vô tội; nhưng Vu Mạn Di giấu gia đình chạy đi học vẽ, nhà họ Vu phải có trách nhiệm dạy dỗ con gái.
Không ai chủ động báo tin cho người nhà họ Vu, nhưng cảnh tượng ngày đó lan truyền như vũ bão, hẳn là hôm nay cũng truyền đến dinh thự nhà họ Vu. Đường về nhà tối nay thật đáng sợ, Vu Mạn Di là người trong cuộc mà sắc mặt lại ngơ ngẩn, giống như có chuyện khác thu hút sự chú ý của cô.
Phương Thiên càng nghĩ càng lo lắng, lại lên tiếng trước như thường lệ. Cô ấy đứng thẳng dậy trong chiếc xe ngựa lắc lư, ngồi xuống bên cạnh Vu Mạn Di, chủ động hỏi: “Mạn Di, mấy ngày qua cô không đến phòng vẽ, có phải sau này sẽ không đến đó nữa không?”
Vu Mạn Di hoàn hồn, lúc này mới nhớ tối nay có một trận chiến ác liệt sắp đến: “Tôi cũng không biết. Có lẽ về đến nhà họ Vu… mới biết kết quả.”
Phương Thiên có suy đoán về tốc độ tin tức lan truyền ở nơi này, lời của Vu Mạn Di đã khẳng định suy đoán của cô ấy, Phương Thiên lại tra hỏi: “Vậy cô nghĩ ra cách đối phó chưa? Cô lơ đãng cả đoạn đường, có phải là đang nghĩ đến mẹ ba và chú Ba của cô không? Không sao, chúng tôi đều ở đây, họ không dám làm gì cô đâu.”
Cô ấy hỏi vậy, Vu Mạn Di hơi hổ thẹn. Người khác thay mình lo lắng hết mực, cô lại bị lời của Tô Văn làm phân tâm. Nhưng sự chú ý của con người thường nằm ngoài tầm kiểm soát của lý trí, bốn chữ kia lặp đi lặp lại trong đầu cô, còn đinh tai nhức óc hơn bốn chữ “tự do yêu đương” mà trước đây Tống Kỳ đã nói trong hầm.
Vu Mạn Di suy đoán, bất kể tự do yêu đương có kinh thiên động địa thế nào thì cũng chỉ là một biến thể khác của ép duyên trong đầu óc cũ kỹ của cô. Còn “làm nên tên tuổi” là mấy chữ long trời lở đất đối với cô, cô kiếm được chút tiền để sống yên phận đã là can đảm lắm rồi, “làm nên tên tuổi” là sứ mệnh mà chỉ nhân tài như anh họ cô mới xứng đáng gánh vác, sao Tô Văn lại dành mấy chữ này cho cô?
Cô không hiểu được, chỉ có thể nắm lấy cổ tay của Phương Thiên đang ngồi bên cạnh, ngắt ngang dòng suy nghĩ về nhà họ Vu của cô ấy, hỏi: “Phương Thiên, tôi có chuyện này muốn hỏi cô. Xung quanh cô có ai… làm nên tên tuổi không?”
Vừa hỏi câu này, Vu Mạn Di phát hiện không chỉ cô cảm thấy mấy chữ này lạ lẫm, mà Phương Thiên cũng vậy. Cô ấy nghĩ ngợi về câu hỏi của Vu Mạn Di một hồi, sau đó quay sang thảo luận với bạn học: “Câu này làm khó tớ quá, xung quanh chúng ta có ai như vậy không? Con người phải sống thế nào mới được xem là làm nên tên tuổi?”
“Đúng là mấy chữ nặng nề.” Chàng sinh viên vẽ không giống ai thở dài, “Nếu cô nói có tiền, chúng tôi cũng có quen biết. Nhưng nếu muốn nói là làm nên tên tuổi… Vu Nhị tiểu thư, cô nghe mấy chữ này ở đâu thế? Có liên quan đến chuyện tối nay nhà họ Vu xử lý cô không?”
“Không có, không có.” Vu Mạn Di vội vàng lắc đầu, “Tôi chỉ nghe được khi tán gẫu với người ta. Tôi chưa từng nghe ai chúc người khác làm nên tên tuổi, cho nên hơi tò mò.”
“Đúng là mấy chữ này rất hiếm thấy ở nông thôn, nói đến mấy chữ này trong lúc tán gẫu, có lẽ người đó đã thấy nhiều chuyện đời, hoặc có lẽ có người hứa hẹn gì đó với họ.” Phương Thiên nói, “Tôi thường nghe mấy chữ này ở Thượng Hải. Hồi nhỏ tôi sống ở Quảng Châu, cũng có nhiều người mang nguyện vọng lớn lao tiến đến Dương Thành (*).”
(*) Dương Thành là thủ phủ của Quảng Châu, cũng có người gọi Quảng Châu là Dương Thành.
“Đúng đấy.” Chàng sinh viên vẽ không giống ai nói, “Người ta muốn làm nên tên tuổi thì phải đi đến những vùng đất mở cửa giao thương, rời bỏ quê nhà mới xứng với sức nặng của bốn chữ này. Chậc, nhưng ba mẹ tôi không nghĩ như vậy, họ chỉ mong tôi học xong thì về quê dạy học, còn lâu mới có thể rời xa Hàng Châu…”
Dường như con đường sau khi tốt nghiệp chính là thanh gươm Damocles (*) với các thế hệ thanh niên, không liên quan đến thời đại, chỉ liên quan đến hoàn cảnh. Cuộc trò chuyện nhanh chóng chuyển sang hướng này, nghe một hồi, Vu Mạn Di chợt phát hiện cô không cần cân nhắc chuyện này. Con đường cô đi đã được người ta định đoạt sẵn, hoàn toàn không liên quan đến làm nên tên tuổi.
(*) Xuất phát từ một câu chuyện ngụ ngôn cổ xưa được phổ biến bởi triết gia Roman Cicero. Chuyện kể về vua Dionysius II độc tài từng cai trị thành phố Sicily thuộc Syracuse một thời, ông ban hành những luật lệ tàn bạo, tạo nên rất nhiều kẻ thù và ông bị dày vò bởi nỗi lo bị ám sát. Ngày nọ, nịnh thần Damocles đã nhận xét cuộc sống của Dionysius phải hạnh phúc đến nhường nào. Dionysius cho Damocles nếm trải ngai vàng, ra lệnh cho một toán người hầu phục vụ hết mình. Ngay khi Damocles bắt đầu tận hưởng cuộc sống của một vị vua, y nhận ra Dionysius đã treo một thanh gươm sắc bén trên trần nhà, trỏ vào đầu Damocles, treo lơ lửng chỉ bằng một sợi lông ngựa. Từ đó về sau, sự lo sợ khiến cho y không thể tận hưởng được sự xa hoa của các bữa tiệc và sự hầu hạ của người hầu. Sau nhiều lần lo lắng liếc nhìn về lưỡi gươm treo trên đầu mình, y cầu xin được miễn thứ, nói không còn muốn được may mắn như vậy nữa.
Vu Mạn Di thở dài, nghĩ Tô Văn gửi gắm nguyện vọng nhầm chỗ rồi ——
Cô còn không ra khỏi dinh thự nhà họ Vu được, nói gì là huyện Thiệu Hưng, nói gì là đại lộ Nam Kinh lát gỗ lim xanh ở bến Thượng Hải?