Mắt thấy tai nghe chốn học đường (ba)
Trong tay có một số tiền do mình kiếm được là trải nghiệm mới đối với Vu Mạn Di. Nhưng thật ra cô chưa lao động vì số tiền lương này, cho nên lúc này chỉ có thể xem là trải nghiệm trước cảm giác kiếm tiền. Sau khi hỏi thăm học phí ở phòng vẽ, Tống Kỳ đưa ba đồng bạc đại dương cho Vu Mạn Di, nhiều hơn tiền học phí nửa đồng.
Nhà họ Vu không thiếu tiền, nhưng con gái trong nhà không có tư cách giữ tài sản, đây cũng là lý do từ xưa, phụ nữ thường lấy vàng và bạc đi chế tác thành đồ trang sức, xem như của hồi môn. Trước đây nghe những chuyện này, Vu Mạn Di thường thấy u sầu thay họ, tài sản của họ luôn cố định, chỉ có lên giá hay xuống giá, cho nên có rất nhiều câu chuyện người ta phát điên vì tiền. Nếu tiền có thể tăng thêm hoặc kiếm lại được thì đã không có nhiều phụ nữ trầm mình xuống sông vì một hộp trang sức đến vậy.
Trải nghiệm niềm vui kiếm tiền một lần đã biết cái này đáng tin hơn trông cậy vào của hồi môn. Nhưng Vu Mạn Di cũng rất tỉnh táo, tiền lương của cô không hề cố định, bản chất là mượn mối quan hệ với Tống Kỳ và Phương Thiên để đi đường tắt, cô vẫn còn nhiều việc phải làm.
Đồng bạc lớn hơn và nặng hơn tiền đồng, ba đồng nặng trĩu trong lòng bàn tay cô, lại thấm một chút mồ hôi vì Vu Mạn Di cầm từ trường học đến phòng vẽ. Nhân lúc nghỉ trưa, cô đến đăng ký học, đúng lúc cửa sổ và cửa ra vào mở ra, bên trong có một họa sĩ tầm ba mươi tuổi, mặc một bộ trường sam màu xanh xám, thuốc màu dính vào tạp dề và tay áo của anh ta. Lúc hai người ngồi đối diện nhau, anh ta giới thiệu với Vu Mạn Di, tên anh ta là Tô Văn.
Cái tên này rất nho nhã, con người cũng nho nhã. Ngoại trừ Tống Kỳ, đây là lần đầu tiên Vu Mạn Di nói chuyện riêng với một người đàn ông ngoài nhà họ Vu, cô căng thẳng đến mức lòng bàn tay toát mồ hôi, lúc cô đưa đồng bạc ra, mặt đồng bạc cũng ẩm ướt vì bị cô cầm chặt.
Tô Văn sững sờ, nhìn ra bầu trời không mây ngoài cửa sổ, tò mò hỏi: “Trên đường đến đây bị mắc mưa à?”
Vu Mạn Di vội vàng lắc đầu, nói: “Trời nóng quá, chạy bị toát mồ hôi.”
Tô Văn bật cười, nếp nhăn trên khóe mắt cho thấy anh ta lớn hơn cả cô và Tống Kỳ. Anh ta cất đồng bạc đại dương, lấy tờ đơn đăng ký từ trong ngăn kéo, đưa cho Vu Mạn Di, đùa giỡn: “Không cần gấp, tôi mở cửa đến tối.”
“Buổi chiều còn có lớp xóa mù chữ.” Vu Mạn Di cầm lấy đơn đăng ký, cúi đầu nhìn qua, thấy rất nhiều khoảng trống cần điền vào. Cô cầm cây bút máy mà Tô Văn đặt trên bàn, đầu tiên là điền tên của mình, sau đó điền từng ô trống.
“Lớp xóa mù chữ?” Hình như Tô Văn cũng biết, lại bắt đầu tán gẫu với cô, “Cô là một trong hai tiểu thư được nhà thân sĩ gửi đến lớp xóa mù chữ sao? Họ Du à?”
“Anh biết chúng tôi sao?” Vu Mạn Di ngạc nhiên, ngẩng đầu nhìn anh ta, sau đó lại cúi đầu, chuyên tâm viết tiếp, “Tôi không mang họ Du, tôi là người nhà họ Vu, tên của tôi là Vu Mạn Di.”
Cô điền thông tin trên nửa đầu của tờ giấy, phần sau là bảng câu hỏi. Vu Mạn Di ngừng bút ở phần “Nền tảng mỹ thuật”, nghĩ ngợi một lát, sau đó ngẩng đầu hỏi: “Làm sao tính toán được nền tảng mỹ thuật? Tôi chưa từng học nhưng đã tự tay vẽ rất nhiều tranh, cũng không thể nói là hoàn toàn không có nền tảng.”
“Cô tự vẽ sao? Có mang theo không?”
Đêm qua Vu Mạn Di cũng nghĩ đến vấn đề này, cô vội vàng lấy từ trong túi ra mấy bức tranh mà cô tiện tay phác họa. Cô từng tự hào về mấy tác phẩm này, nhưng từ khi nhìn thấy tranh của Tô Văn treo trước cửa sổ, cô cũng không còn kiêu ngạo nữa, nếu Tô Văn xếp cô vào nhóm “không có nền tảng”, cô cũng không thể nói gì hơn.
Nhưng Tô Văn không nói vậy.
Lúc nhận lấy mấy bức tranh của Vu Mạn Di, anh ta vẫn mỉm cười, sau khi lật qua mấy tờ, sắc mặt của anh ta còn kinh ngạc. Nhưng hoang mang dần dần thế chỗ kinh ngạc, lật qua mười mấy tờ, sắc mặt của anh ta trở về bình thường, thể hiện rõ rằng anh ta đã có phán đoán về tác phẩm của Vu Mạn Di.
Vu Mạn Di ngồi nghiêm chỉnh, đối diện với “họa sĩ chuyên nghiệp” đầu tiên mà cô từng gặp, sắc mặt nghiêm trọng như chuẩn bị nghe tuyên án. Tô Văn cẩn thận sắp xếp gọn gàng mấy bức tranh lên bàn, đẩy về bên cạnh đơn đăng ký của Vu Mạn Di, hỏi: “Mấy bức họa của cô là bắt chước tác phẩm của ai thế?”
Vu Mạn Di không nghĩ anh ta sẽ hỏi như vậy, hồi tưởng một hồi, cô trả lời: “Hoa văn thêu, bình phong trong nhà, giấy gói hàng… Có cái gì thì tôi bắt chước cái đó.”
“Cô bắt chước rất giỏi, rất giống.” Tô Văn nói, “Nhưng những thứ cô bắt chước đều rất bình thường. Cô đã bắt chước quá nhiều thứ bình thường, nếu cô đến lớp của tôi, tôi sẽ hướng dẫn cô bắt chước các tác phẩm nghệ thuật tốt hơn, điều này có ích cho sự phát triển của cô sau này.”
“Thầy Tô, nhưng mà…” Vu Mạn Di đột ngột lên tiếng, hình như có suy nghĩ khác về lời của anh ta. Nhưng cô không giỏi phủ nhận hay phản bác người khác, vừa nói được mấy từ đã dừng lại.
“Cái gì?” Giọng nói của Tô Văn mang nét đặc trưng của Giang Nam, rất dịu dàng, sự dịu dàng này khích lệ cô.
“…Nhưng mà thật ra tôi chỉ muốn vẽ những thứ bình thường.” Cuối cùng Vu Mạn Di cũng có can đảm nói thật, “Tôi chỉ muốn vẽ những thứ bình thường trong khả năng của mình. Bởi vì theo tôi nhận thấy, những thứ tốt hơn mà anh vừa nói…”
Cô im lặng một lát, sau đó nói tiếp:
“Vẽ ra những thứ thật sự tốt sẽ tốn rất nhiều tiền, rất nhiều thời gian.” Cô nhìn Tô Văn, cố sắp xếp suy nghĩ của mình, “Từ người giới thiệu tôi đến lớp học này, đến người cho tôi mượn tiền học phí, còn có anh vừa rồi, hình như mọi người đều ngầm chấp nhận người ta học vẽ là vì thích vẽ, để vẽ tranh đẹp hơn. Nhưng thật ra… Đương nhiên là tôi thích vẽ, tôi cũng muốn vẽ tranh đẹp hơn, nhưng niềm yêu thích hội họa của tôi không quan trọng.”
“Vậy cô nghĩ cái gì quan trọng?” Giọng nói của Tô Văn nhẹ nhàng, mà lời nói của Vu Mạn Di lại bắt đầu gấp gáp. Cô thật sự muốn biểu đạt suy nghĩ của mình với thầy giáo, cô chỉ có ba đồng bạc đại dương, chỉ còn một tháng đi học lớp xóa mù chữ.
“Giáo viên xóa mù chữ nói với tôi.” Vu Mạn Di nói, “Con người phải có bản lĩnh để sống yên phận. Tôi không hiểu toán, không giỏi toán. Kiến thức tiếng Anh của tôi cũng rất hạn hẹp, không giỏi tiếng Anh. Tôi biết chữ, nhưng có rất nhiều người cũng biết chữ. Nghĩ tới nghĩ lui, tôi thấy mình chỉ có tay nghề vẽ tranh…”
Cô gọi vẽ tranh là tay nghề, giống như làm mộc, rèn sắt, Tô Văn cũng biết cô nhìn nhận tài năng của mình thế nào. Anh ta hơi tiếc, nhưng cũng thấy không khó hiểu.
“Tôi thấy trên báo và tạp chí luôn có người cần tìm tranh minh họa.” Vu Mạn Di nói tiếp, “Giấy bọc hàng hóa nhập khẩu cũng cần tranh minh họa, số tiền lương đầu tiên của tôi cũng xuất phát từ việc tôi vẽ tranh minh họa cho người ta. Thầy Tô, tôi không đến đây để học vẽ đẹp hơn, tôi chỉ muốn có nghề để sống yên phận, chẳng hạn như vẽ tranh minh họa và giấy đóng gói bình thường như anh đã nói cho người ta. Lần trước tôi đi ngang một tiệm chụp ảnh, có thể vẽ phông nền cho họ cũng được…”
“Được rồi, được rồi.” Tô Văn cắt ngang lời tự thuật vội vàng của Vu Mạn Di.
Anh ta cúi đầu suy tư một hồi, lại giơ tranh của Vu Mạn Di lên xem lần nữa. Anh ta đột ngột chú ý đến vài chi tiết vừa rồi đã bỏ qua, chẳng hạn như dù bắt chước những đồ vật bình thường, nét vẽ của cô vẫn có linh hồn. Nhưng cô giấu đi linh hồn của mình, bởi vì sự bình thường mới cho cô con đường sống yên phận nhanh nhất có thể.
Tô Văn nhìn chằm chằm vào tranh vẽ của cô suy tư một hồi, sau đó ngẩng đầu nói: “Tôi hiểu ý của cô, nhưng cô nói cô không đến đây để học vẽ cũng không hoàn toàn chính xác.”
Vu Mạn Di ngơ ngác nhìn anh ta.
“Con đường cô nói gọi là mỹ thuật công nghiệp.” Tô Văn kiên nhẫn giải thích với cô, “Ở Thượng Hải, cái này đã trở thành một nhánh của mỹ thuật chuyên nghiệp, thậm chí còn có lớp đào tạo bài bản, chú trọng vào ứng dụng công nghiệp, nhưng tôi không theo ngành đó. Đa số những thiết kế bao bì mà cô bắt chước đều đến từ Thượng Hải.”
Mỹ thuật công nghiệp.
Vu Mạn Di khẽ mấp máy môi, âm thầm lặp lại bốn chữ này. Bốn chữ này khái quát ngắn gọn mà chuẩn xác những gì cô vừa biểu đạt, giống như ngoại lực mang đến một đám dây leo sinh trưởng trong vô định, hướng về điểm neo.
“Nhưng cô biểu đạt bản thân rất rõ ràng, tôi biết cô muốn cái gì.” Tô Văn khen ngợi Vu Mạn Di, “Vậy thì những bức tranh mà tôi muốn cô vẽ có lẽ sẽ hơi khác so với các học sinh còn lại, nhưng không khác biệt nhiều. Cô Vu, mỹ thuật là trăm sông đổ về biển, nhìn những bức tranh mô phỏng của cô, tôi tin cô hiểu tôi đang nói gì. Nếu cô đồng ý với tôi, tôi sẽ cho cô một danh sách, cô đi mua giấy, bút, thuốc màu gần đây, ba ngày nữa cô có thể đến học.”
Mà Vu Mạn Di vẫn còn đắm chìm vào bốn chữ “mỹ thuật công nghiệp” súc tích, cô lơ đãng gật đầu.
“Tôi… đồng ý.” Cô nói, lúc này mới ý thức mình đã quyết định đi học, cô lại đổi giọng, “Thầy Tô, tôi hoàn toàn đồng ý.”
…
Trong một buổi trưa, Vu Mạn Di tiếp nhận nhiều thông tin hơn ba ngày đi học, lúc đợi thầy Tô viết danh sách, cô tự mình tiêu hóa. Từ phòng vẽ đi ra phải băng qua một cây cầu đá hình vòm, Vu Mạn Di đứng trên cầu cầm tờ danh sách suy tư một lát, nghĩ có thể nhờ Phương Thiên đi mua dụng cụ vẽ cùng mình, sau đó nói là mua cho Phương Thiên, vậy thì nhà họ Vu sẽ không thấy có gì kỳ lạ.
Vu Mạn Di phát hiện sau khi tiếp thu một chút giáo dục, não bộ của con người sẽ hoạt động nhanh hơn, suy nghĩ cũng trở nên logic hơn. Chẳng hạn như chuyện này, nếu là trước đây, có lẽ cô phải mất ba ngày mới hiểu được, mà bây giờ đứng trên cầu một lúc đã hiểu, hình như càng dùng nhiều thì đầu óc càng linh hoạt. Cô vui vẻ đứng trên cầu, mặt trời sau giờ Ngọ quá chói mắt, làm cô phải nheo mắt lại. Cô nheo mắt chào hỏi một chiếc thuyền ô bồng đi từ xa đến, người chèo thuyền tóc bạc phơ hỏi bằng giọng Thiệu Hưng đặc sệt: “Con là con gái nhà ai?”
“Con là con gái nhà họ Vu.” Vu Mạn Di nói, giơ tay chào hỏi, tay áo rộng thùng thình trượt xuống khuỷu tay, để lộ cánh tay trắng nõn, phát sáng dưới ánh mặt trời, trên cổ tay còn có chiếc vòng mã não xanh lam mà cô đã đeo từ hồi còn nhỏ.
“Con gái ngoan.” Người chèo thuyền khen ngợi, sau đó chống mái chèo, chèo qua gầm cầu hình vòm. Vu Mạn Di chạy sang thành cầu bên kia nhìn thuyền ô bồng đi xa, trong lòng nghĩ thầm mình chưa dẫn nhóm Tống Kỳ ngồi lên thuyền này, lần sau đến Thành Đông có thể đi thuyền. Nhưng sau đó cô lại nghĩ mặc dù Thượng Hải là thành phố lớn nhưng cũng không phải là không có sông nước, hoặc có lẽ người ta cũng không thấy mấy con thuyền này có gì đặc biệt. Không có gì đặc biệt thì thôi, cô cũng không biết bày tỏ sự hiếu khách bằng cách nào nữa. Những thanh niên đến từ thế giới khác này liên tục dẫn cô đến những nơi cô chưa từng dám tưởng tượng, cô cũng không biết làm gì mới có thể đền đáp đầy đủ.
Vu Mạn Di mang lòng biết ơn cùng lời mời về trường học, nhưng trái với dự liệu của cô, vừa rồi Tống Kỳ bảo cô đi đăng ký xong thì ghé vào phòng giáo viên báo một tiếng, bây giờ lại không thấy anh đâu, chỉ có Phương Thiên và hai sinh viên còn lại ngồi bên bàn.
“Người của chính quyền đến gọi Mạnh tiên sinh lên huyện.” Phương Thiên nói với cô, “Tống Kỳ không yên tâm nên đi cùng thầy. Mạn Di, đi từ nhà cô đến chính quyền huyện có lâu không?”
“Lần trước chú Hai và mọi người đi họp ở đó.” Vu Mạn Di nói, “Phải ngủ ở huyện một đêm mới về.”
“Họ mới đi trưa nay, e là hôm nay không về được.” Phương Thiên thấu hiểu nói, “Có lẽ ngày mai sẽ về.”
Nhưng hôm sau, hai người họ đều không về.
Vu Mạn Di có cảm giác Phương Thiên đã giản lược bớt rất nhiều nội dung khi nói cho cô nghe. Rõ ràng ba sinh viên đã âm thầm thảo luận chuyện này, nhưng họ không mời Vu Mạn Di tham gia thảo luận. Lúc cô có mặt, họ đều giả vờ bình tĩnh, thoải mái, cũng nói lời tương tự với giáo viên trong trường:
“Hôm nay không về, ngày mai sẽ về. Ngày mai không về, nhất định ngày mốt sẽ về. Người ta đi đường, kiểu gì cũng sẽ bị vài chuyện ngoài ý muốn làm chậm trễ mà.”
Họ đồng lòng đưa ra lý lẽ đối phó với người khác làm Vu Mạn Di rất thất vọng, cô nghĩ, mặc dù họ đối xử với cô rất tốt, nhưng vẫn không xem cô như người nhà. Nhưng đúng là cô không phải thanh niên như họ, họ nghĩ Vu Mạn Di đi học vẽ vì yêu thích, bởi vì họ theo học chuyên ngành của mình cũng vì yêu thích, mà Vu Mạn Di hiểu rõ niềm yêu thích của mình không quan trọng. Nỗi cô đơn của con người luôn bắt nguồn từ những tình cảnh mà người ngoài không thể nào đồng cảm được.
Nỗi cô đơn của cô kéo dài đến đêm muộn thứ ba. Vốn dĩ Vu Mạn Di tưởng đêm đó Tống Kỳ và thầy Mạnh cũng sẽ không trở về, cô nghĩ nếu họ không trở về, cô sẽ nhờ lão gia đi báo chính quyền, dù sao thời gian này, trên đường có rất nhiều vụ chặn đường cướp của. Sau một đêm, suy nghĩ trong đầu cô tăng lên gấp bội, trước khi đi ngủ, cô nghĩ về bài học tiếng Anh và toán, sau đó trằn trọc vì ngày mai đến phòng vẽ học ngày đầu tiên, cuối cùng cũng hơi buồn ngủ, lại nhớ đến chuyện không nghe tin tức của Tống Kỳ. Nhưng vào lúc này, cô nghe tiếng xe ngựa dừng lại khe khẽ trước cổng của dinh thự nhà họ Vu.
Cơn buồn ngủ của Vu Mạn Di đột ngột biến mất.
Tiếng vó ngựa rất khẽ, nhưng vì trời đã về khuya, mà đầu óc của cô lại quá tỉnh táo, âm thanh này lại trở nên rất rõ ràng. Cô ngồi dậy, mặc áo khoác, mở cửa sổ, thấy hai bóng dáng, một già một trẻ, đi trong bóng tối. Họ nhỏ giọng nói mấy câu, sau đó tách ra trước cửa sổ phòng Vu Mạn Di, dù sao trước đây chọn phòng, Tống Kỳ cũng yêu cầu ở gần cô một chút.
Họ đã trở về, lẽ ra Vu Mạn Di phải thở phào nhẹ nhõm, nhưng trong lòng lại cảm thấy không yên tâm. Đi xe ngựa lên huyện, vừa đi vừa về không thể tốn ba ngày ba đêm, cũng không nên về trễ như vậy. Cô đứng bên cửa sổ nhìn xuống, nhanh chóng phát hiện tại sao mình lại cảm thấy kỳ lạ. Tống Kỳ bận rộn mấy ngày trời mới quay lại, nhưng không vội trở về phòng mình mà đứng yên tại chỗ, nghĩ ngợi trong bóng tối một hồi lâu mới khẽ nhúc nhích rời đi.
Vu Mạn Di nấn ná bên cửa sổ một lát, cảm thấy chuyện này càng lúc càng kỳ lạ. Mặc dù Tống Kỳ đã rời đi, nhưng anh không đi về phía phòng mình.
Anh đi về phía căn hầm bỏ hoang của nhà họ Vu.