Mắt thấy tai nghe chốn học đường (một)
Đó là ngày đầu tiên Vu Mạn Di đi học, sau đó, cô bắt đầu lên lớp mỗi ngày. Thi cuối kỳ xong, Tống Kỳ và các bạn học được nghỉ hè hai tháng, họ dành hết thời gian này cho lớp xóa mù chữ ở Thiệu Hưng. Cô bắt đầu quen mặc đồng phục, quen đi xe ngựa, quen thức dậy sớm ôn lại bài học hôm trước, cô có cảm giác Vu Thẩm thị vẫn lạnh lùng quan sát cô, nhưng lần này chính miệng chú Ba và Vu lão gia chấp nhận cho cô tham gia chương trình học, làm Vu Thẩm thị không cách nào tìm ra sơ hở.
Ngoài ra, sự có mặt của Phương Thiên cũng làm Vu Thẩm thị cảm thấy rất áp lực.
Có vài cuộc đọ sức đàn ông không tiện tham gia, mà Phương Thiên đã chiếm thế thượng phong trong cuộc đọ sức đó từ lâu. Cô ấy rất giỏi đáp trả Vu Thẩm thị trong sự vô cảm, tư duy nhanh nhạy, ngôn từ sắc sảo, người xung quanh cũng không dám phát ra tiếng động, sợ bị cuốn vào trận chiến.
Vu Mạn Di nhạy bén phát hiện, có lẽ gia đình của Phương Thiên cũng giống gia đình cô, nhưng cô ấy tiếp nhận nền giáo dục tân tiến hơn, môi trường cởi mở, có nhiều cơ hội hơn, cho nên lời nói của cô ấy có trọng lượng, cô ấy cũng tự tin.
Thế giới của cô từng đơn giản vô cùng, trong đó chỉ có cô, Vu Thẩm thị cùng nhiều gương mặt mơ hồ của người nhà họ Vu. Nhưng lớp xóa mù chữ là một nơi rất khác, người ngồi bên cạnh cô có thể là tiểu thương, cũng có thể là đủ mọi thành phần trong xã hội, mỗi cuộc trò chuyện là một thế giới mới.
Người ta đến lớp xóa mù chữ vì đủ thứ lý do, có người học toán vì muốn ghi chép sổ sách, trả nợ thay người lớn. Có người học Quốc văn để viết thư cho người thân và bạn bè tha hương mà không cần nhờ người khác giúp đỡ. Lớp tiếng Anh là ít học sinh nhất, đa số là những người đã biết chữ căn bản, cũng là những người trẻ nhất, siêng năng học hành nhất.
Đến giờ tan học, rất nhiều người đi theo Phương Thiên để hỏi thêm, trong đó có một thanh niên mặc quần áo bưu tá màu xanh lá, đeo kính gọng tròn, có lẽ còn nhỏ hơn Vu Mạn Di mấy tháng, thấy Vu Mạn Di thân thiết với thầy cô, cậu ấy chủ động tiếp cận cô và cô Du lúc thảo luận về bài tập, hy vọng Vu Mạn Di có thể giúp cậu ấy kết thân với Phương Thiên, vậy thì cậu ấy sẽ có nhiều thời gian hỏi về bài học hơn.
Ban đầu Vu Mạn Di không hiểu nổi sự chăm chỉ của chàng bưu tá này, sau đó mới biết năm ngoái cậu ấy thi vào bưu điện gần đó, điểm Quốc văn, toán và thường thức đều tốt, chỉ có môn tiếng Anh là ăn trứng ngỗng, vậy là bỏ lỡ cơ hội thăng chức từ bưu tá lên quản lý, đành phải làm bưu tá hạng bét, chỉ hơn tạp vụ một chút.
Mặc dù cấp trên vẫn chưa đề cập đến con đường thăng chức trong tương lai, nhưng chuyện này không ngăn được chàng bưu tá âm thầm nỗ lực học tiếng Anh, sau này cũng có thể ngồi trong văn phòng, đóng dấu bưu kiện, gửi và nhận bưu kiện trong nước và nước ngoài, làm tốt còn được chuyển sang thành phố lớn!
“Nơi nào thì được xem là thành phố lớn?” Cô Du ít khi nói chuyện với người bên ngoài, đối với chàng bưu tá đạp xe hối hả ngược xuôi cả ngày, cô ấy cũng rất tò mò.
“Ninh Ba.” Chàng bưu tá đẩy cặp kính bị tuột xuống sống mũi lên, cậu ấy tỏ vẻ hiểu biết, khoe khoang những cảnh đời mà mình từng gặp với hai cô gái xinh đẹp, “Cũng gần Thiệu Hưng, các cô đều biết Hàng Châu rồi đấy. À, còn có Nam Kinh, là thành phố lớn nhất…”
Cậu ấy đột ngột đứng lên khỏi ghế, chỉ tay về hướng Đông Bắc, vượt qua con sông Tiền Đường cuồn cuộn chảy ra biển lớn, chỉ về nơi xa: “…Vậy thì phải kể đến cửa sông Hoàng Phố, bến, Thượng, Hải!”
“Cô Phương và thầy Tống đến từ nơi đó.” Cô Du gật đầu.
“Đúng rồi.” Chàng bưu tá rút tay lại, sắc mặt chưa thỏa mãn, “Bến Thượng Hải mười dặm phồn hoa, sao mà hào nhoáng, sao mà xa xỉ. Các cô có biết đại lộ Nam Kinh không? Hồi đó người ta định xây xe điện mặt đất, một ông chủ lớn người Do Thái vung tiền san phẳng mặt đường, con đường mới được lát gỗ sưa đỏ, mỗi miếng gỗ rộng chừng này, dài chừng này, được tẩm dầu trẩu rồi mới phủ nhựa đường lên. Bốn triệu miếng như vậy, cứ thế mà lát dưới đất, có đập hết nội thất gỗ trong nhà hai tiểu thư đây cũng không đủ để lót hết…”
“Chuyện này thì liên quan gì đến nội thất trong nhà của tôi và chị Du chứ?” Vu Mạn Di không nhịn được cười.
Các học sinh khác đã rời đi gần hết, kết thúc bài phát biểu về thành phố lớn của mình, chàng bưu tá nhìn lên bầu trời, sau đó chạy ra xe đạp. Vốn dĩ cô Du định ngồi lại với Vu Mạn Di thêm chút nữa, nhưng tài xế của nhà họ Du đã đến đón cô ấy, cô ấy đành phải ôm sách, vội vàng rời đi, để lại mình Vu Mạn Di trong lớp học.
Nhóm Tống Kỳ vẫn chưa đến, buổi chiều, giáo viên còn bận chấm điểm bài tập, cho nên luôn luôn ra trễ hơn học sinh. Vu Mạn Di mở trang cuối của sách Quốc văn, là một tấm bản đồ Trung Quốc sần sùi, chỉ in tên một vài vùng đất giàu có và sung túc. Vu Mạn Di phát hiện Thiệu Hưng cũng là một cổ trấn có tiếng tăm ở vùng Giang Nam, men theo dòng chảy về phía thượng nguồn là bến Thượng Hải mà chàng bưu tá kia đã nói.
Lần đầu tiên Vu Mạn Di tò mò về nơi xuất thân của Tống Kỳ.
Trước khi gặp Tống Kỳ, nơi xa nhất mà cô từng đến là chợ thôn. Sau đó, cô thường xuyên đi trên con đường buôn bán ở thị trấn để mua báo của anh. Vu Mạn Di không thể tưởng tượng ra những nơi nằm ngoài vùng sông nước này, ngay cả chú Ba của cô cũng chỉ đi đến huyện Thượng Ngu bên cạnh Thiệu Hưng. Nhà họ Vu lấy đất làm giàu, sau đó lấy việc vừa làm ruộng vừa đi học làm truyền thống gia đình, bám trụ ở quê cha đất tổ suốt mấy đời. Vu Mạn Di chợt nghĩ, có lẽ vì ba cô rời nhà đi học, khác biệt với mọi người, cho nên cô mới cảm thấy lạc lõng.
Vu Mạn Di lạc lõng trong nhà họ Vu, vừa suy nghĩ vừa cầm bút vẽ một đường thẳng trên bản đồ của Thiệu Hưng, đi qua dòng sông và chân núi, hướng về Thượng Hải.
Phòng giáo viên sát vách có tiếng đập bàn, ngòi bút của Vu Mạn Di cũng run rẩy.
Giọng nói đó không phải là của nhóm Tống Kỳ, có vẻ lớn tuổi hơn, nhưng không phải là của thầy giáo thường xuyên ra vào trường học cùng nhóm sinh viên. Trong lúc bối rối, Vu Mạn Di đặt bút xuống bàn, vội vàng đứng dậy đi sang phòng bên cạnh, muốn xem có chuyện gì.
Cô mới đến cửa đã nghe một tràng quở trách vang dội.
“Mạnh tiên sinh, ông thật không biết điều!”
Vu Mạn Di còn chưa vào phòng, Tống Kỳ đã nhìn thấy. Anh nhìn cô, nháy mắt, bàn tay sau lưng khoát khoát, ra hiệu cho cô đừng vào. Vu Mạn Di lập tức lùi lại một bước, núp sau cánh cửa mở hé, nhìn vào trong qua lỗ nhỏ trên cánh cửa gỗ.
Khung cảnh trong phòng rất căng thẳng.
Đứng bên phải là một người đàn ông mà Vu Mạn Di chưa từng gặp, ông ấy mặc áo Tôn Trung Sơn màu xanh đậm, năm nút áo được cài chặt đến tận trên cùng, bao quanh chiếc cổ vừa to vừa ngắn của ông ấy, trông như bị khó thở vì tức giận. Ông ấy đập bàn đứng lên, chắp tay sau lưng đi quanh phòng mấy vòng, cuối cùng dừng lại, run rẩy nâng tay lên, chỉ thẳng vào chóp mũi của vị học giả đối diện.
Vu Mạn Di nhìn về phía ông ấy chỉ, đúng như dự đoán, cô thấy thầy Mạnh, là người đã đưa nhóm Tống Kỳ đến đây xóa nạn mù chữ.
So với người đàn ông mặc áo Tôn Trung Sơn đang tức giận, thầy Mạnh hoàn toàn không dao động, chỉ có mấy sinh viên đang giả vờ bận rộn sau lưng ông ấy không kìm nén được, họ quay đầu nhìn người đàn ông mặc áo Tôn Trung Sơn. Tống Kỳ đặt xấp bài tập đã được chấm điểm lên bàn, lạnh lùng nhìn ông ấy, lên tiếng nhắc nhở:
“Trưởng phòng Hạ, ông là quan chức chính phủ, chỉ tay vào thầy của chúng tôi như vậy là hơi thất lễ đấy.”
Trưởng phòng Hạ ngại ngùng thu tay lại.
Nghĩ ngợi một hồi, trưởng phòng Hạ lại đổi giọng, bắt đầu tận tình khuyên bảo:
“Thầy Mạnh, hiểu biết của ông về xóa mù chữ quá non nớt, mang nặng tư tưởng của giới trí thức. Mọi người trên đời làm gì cũng có mục đích, Cơ đốc giáo xóa mù chữ là để truyền giáo. Nhà Thanh xóa mù chữ là để bắt người Hán học tiếng Mãn. Hôm nay thời thế đổi thay, bên trên chi tiền cho giáo viên và sinh viên các ông xóa nạn mù chữ đương nhiên cũng không chỉ là để dạy người ta biết chữ!”
“Vừa khéo tôi đây mở lớp dạy học đúng là chỉ để dạy người ta biết chữ.”
“Mạnh tiên sinh, mọi người đều thông minh, không cần phải nói thẳng như vậy. Ông không dùng sách giáo khoa mà chính phủ biên soạn, tự mình loại bỏ những chủ trương và lý luận mà chính phủ muốn tuyên truyền, nếu có ai đó hỏi về động cơ của ông…”
“Động cơ của tôi là biến hàng triệu người mù chữ khắp Trung Quốc thành người biết chữ, có kiến thức. Còn chuyện mà ông nói, hôm nay tôi không bàn với các ông, ngày mai cũng sẽ không bàn với người ngoài. Học chữ là học chữ, kiến thức là kiến thức, chỉ vậy thôi.”
“Mạnh tiên sinh, mặc dù tôi là chính trị gia, nhưng cũng hiểu suy nghĩ của học giả các ông. Học giả các ông thích thuần túy, không thích đứng về phe nào. Nhưng ông có từng nghĩ, trong thế giới ngày nay, ông nhất định phải chọn một phe không? Nếu ông không đứng về phe này, làm sao chứng minh được ông cũng không đứng về phe kia? Đến cuối cùng, ông sẽ không được lòng bên nào cả, đó là lời thật lòng của tôi!”
“Tôi chỉ đứng về phía chân lý vô tận. Trưởng phòng Hạ, đi đường cẩn thận.”
Mặc dù Vu Mạn Di không hiểu lời họ nói lắm, nhưng khi ghé vào khung cửa sổ, cô vẫn cảm nhận được bầu không khí căng thẳng trong căn phòng này. Cô nghĩ ngợi một hồi, phát hiện có lẽ lớp xóa mù chữ này không đơn giản như vẻ bề ngoài. Chẳng trách sao sách giáo khoa của họ là do nhóm Tống Kỳ biên soạn, hình như sách giáo khoa trước đây có vài nội dung mà thầy Mạnh không đồng ý.
Thầy Mạnh không chịu chọn phe, mà trưởng phòng Hạ lại nói thói đời không cho người ta không chọn. Họ đang chọn cái gì thế? Vu Mạn Di tiếp tục ghé vào khung cửa sổ, thấy thầy Mạnh ra hiệu cho Tống Kỳ đứng lên tiễn trưởng phòng Hạ ra cửa. Cô khẽ nghiêng người trốn sau cánh cửa mở, sau đó nhìn thấy Tống Kỳ đứng đối mặt với người kia.
“Thầy Mạnh của các cô cậu thật cố chấp, không biết linh hoạt gì cả.” Trưởng phòng Hạ vừa đi vừa oán trách, “Ông ấy dùng tiền trợ cấp của chính phủ để dạy chữ cho các cô cậu, nhưng không dạy những gì mà người cho tiền muốn ông ấy dạy, tôi không thể bảo đảm chương trình này có được tiếp tục hay không đâu đấy.”
Tống Kỳ không trả lời, chỉ lịch sự gật đầu, đưa tay ra hiệu cho ông ấy rời đi.
“Tôi không lừa các cô cậu đâu.” Trưởng phòng chắp tay sau lưng, lo lắng rời đi, “Các cô cậu còn là sinh viên, hành động không nghĩ đến hậu quả. Đợi lớn một chút, các cô cậu sẽ hiểu trong cuộc đời này, mọi người đều phải chọn phe. Một khi đã chọn thì không thể quay đầu lại nữa.”
Giọng nói của trưởng phòng Hạ xa dần, cuối cùng biến mất sau gốc cây cổ thụ cao ngút trời trong sân trường. Tống Kỳ chắp tay sau lưng nhìn ông ấy rời đi, anh lắc đầu, lúc quay lại, anh phát hiện Vu Mạn Di tò mò nhìn anh.
Hai người họ đối mặt một lát, anh dời mắt, sau đó đi về phòng giáo viên. Vu Mạn Di chạy ra từ sau cánh cửa, đứng bên cạnh anh, ngẩng đầu nhìn anh, bước đi cùng anh.
“Ông ấy nói chọn cái gì thế?” Vu Mạn Di tò mò hỏi, “Sau này tôi cũng phải chọn à?”
Câu hỏi của cô làm Tống Kỳ ngẩn người, sau đó anh cười khẽ một tiếng, im lặng lắc đầu. Vu Mạn Di đuổi theo anh, tra hỏi đến cùng: “Lắc đầu là sao? Tống Kỳ, vậy anh có phải chọn không? Nếu anh phải chọn thật, có lẽ anh thông báo với tôi một tiếng cũng được, tôi sẽ chọn cùng phe với anh, chắc chắn anh sẽ chọn đúng phe…”
Vừa rồi thấy Tống Kỳ ngồi sau lưng Mạnh tiên sinh mà tâm trạng không tốt, sau khi tiễn trưởng phòng Hạ đi thì sắc mặt còn nặng nề hơn. Vu Mạn Di líu lo không ngừng bên cạnh anh, xem những chuyện này giống như chơi nhà chòi, vấn đề nghiêm túc cũng biến thành trò chơi ngây thơ.
Mấy ngày trước, Tống Kỳ phát hiện Vu Mạn Di ít nói hơn những ngày ở trong hầm, sợ cô phải chịu ấm ức trong nhà họ Vu suốt một năm qua, không ngờ cô mới đi học mấy ngày đã quay về trạng thái hoạt bát, thoải mái lại lắm lời, thật sự là một con chim vui vẻ vô cùng, chỉ cần tìm một chân trời tự do cho cô, cô có thể nhảy nhót tưng bừng, vui đùa hớn hở.
Sự thoải mái của cô cũng làm Tống Kỳ thoải mái, anh dừng bước, nói với Vu Mạn Di: “Đương nhiên tôi phải chọn. Tôi chọn hôm nay không ăn cơm ở nhà cô mà đến Thành Đông ăn Thiệu Tam Tiên (*) lừng danh ở nơi này, cô có muốn đi cùng tôi không?”
(*) Là món ăn truyền thống nổi tiếng của vùng Thiệu Hưng. Món ăn sử dụng thịt heo nuôi thả núi Kê Sơn làm viên thịt, dùng gà Việt (không phải Việt Nam mà là tên một nước chư hầu thời nhà Chu, ở phía đông tỉnh Chiết Giang ngày nay, sau này mở rộng đến vùng Giang Tô, Sơn Đông) hầm lấy nước cốt, cá hồ Giám làm cá viên, rồi thêm vào măng rừng, tôm sông, giăm bông cùng các nguyên liệu khác để chưng cách thủy.