Anh đứng chôn chân tại chỗ, chiếc mũ quân đội bị gió thổi rơi xuống đất, anh cũng không buồn cúi xuống nhặt.
Tấm huy chương trên ngực khẽ lay động trong gió.
Tôi đưa cây bút tới trước mặt anh.
"Ký đi, đừng để tổ chức phải khó xử."
---
Anh không ký ngay lúc đó.
Cán bộ bên phòng chính trị đưa anh đi, bảo rằng còn phải "làm thủ tục".
Nhưng tôi nhìn ra được, thái độ của người cán bộ kia đã khác. Trước khi đi, anh ta quay đầu nhìn tôi, khẽ gật đầu một cái.
Cái gật đầu đó, tôi hiểu ý-anh ta sẽ đứng về phía tôi.
---
Triệu Trường Phong ở lại huyện ba ngày.
Ngày đầu tiên, anh tới nhà ăn bệnh viện huyện, đứng ngoài cửa nhìn tôi nấu nướng. Tôi chẳng thèm đếm xỉa. Mẻ bánh bao sáu mươi người ăn, tôi làm cái nào ra cái đó, trắng trẻo, béo mầm, không thừa không thiếu.
Anh đứng đó cả tiếng đồng hồ. Mấy anh chị công nhân ra vào nhà ăn cứ lén lút nhìn anh. Có chị rửa bát ghé tai tôi nói nhỏ: "Gã lính kia trông cũng tuấn tú đấy chứ, thật sự bỏ thật à?"
Tôi chẳng thèm ngẩng đầu: "Bánh bao nguội rồi, chị bê đi đi."
Ngày thứ hai, anh tới lớp bổ túc buổi tối. Cô giáo Tề không cho anh vào lớp. Anh cứ đứng ngoài cửa sổ, nhìn tôi ngồi hàng ghế thứ ba, theo cô Tề đọc bài.
Hôm đó cô giáo Tề dạy bài "Hải âu" của Gorky.
"Hãy để bão tố đến dữ dội hơn nữa đi!"
Tôi đọc rất dõng dạc.
Ngày thứ ba, anh ta tới hiện trường thi tốt nghiệp lớp đào tạo.
Tôi thi đỗ hạng ba toàn lớp.
Bác sĩ Giang đích thân trao bằng tốt nghiệp cho tôi. Trước mặt bốn mươi hai học viên, ông nói:
"Tống Quế Trân này là học trò chăm chỉ nhất tôi từng thấy. Ban ngày cô ấy làm việc ở nhà ăn, tối đi học, sau giờ học còn tới phòng khám thực tập.
Ba tháng cô ấy đã đọc xong nội dung người khác phải học cả nửa năm."
Ông dừng lại một chút.
"Tương lai cô ấy chắc chắn sẽ là một bác sĩ giỏi."
Triệu Trường Phong đứng ở dãy ghế cuối lớp học.
Ánh đèn hắt xuống từ đỉnh đầu anh, rọi lên khuôn mặt xám xịt.
Đêm đó, cán sự Phương đã giao tờ thỏa thuận ly hôn đã ký xong tận tay tôi.
Triệu Trường Phong đã ký.
Ở phần để trống của tờ thỏa thuận, anh ta dùng bút máy viết thêm một dòng chữ. Nét chữ nguệch ngoạc, hằn sâu cả ra mặt sau:
"Bảy trăm mười bốn đồng ba hào, tôi sẽ trả. Quế Trân, xin lỗi em."
Tôi nhìn ba chữ kia - "xin lỗi em".
Muộn quá rồi.
Cũng giống như mưa rơi sau một trận hạn hán kéo dài, hoa màu đã chếc khô từ lâu, có tưới bao nhiêu nước đi nữa cũng chẳng thể mọc lên được nữa rồi.
---
7.
Đêm nhận được thỏa thuận, tôi đặt nó nằm cạnh cuốn sổ ghi chép dưới gối, rồi có một giấc ngủ ngon lành nhất suốt bốn tháng qua.
Sáng hôm sau tỉnh dậy, bầu trời xanh ngắt, gió thổi ấm áp.
Cuối tháng ba, cây hòe trong huyện đã đâm chồi nảy lộc.
Tôi khoác chiếc túi vải quân dụng cán sự Phương tặng, bên trong đựng bằng tốt nghiệp bác sĩ, cuốn "Sổ tay bác sĩ " cô giáo Tề tặng, cuốn sổ công thức nấu ăn chú Trần dạy tôi, và cả tờ thỏa thuận ly hôn ấy.
Cán sự Phương tiễn tôi ra bến xe.
"Việc phân công đã có rồi," cô nói, "cô được phân tới trạm y tế công xã Thanh Sơn. Điều kiện ở đó vất vả, cả trạm y tế chỉ có một ông lão bác sĩ, làm không xuể, đang rất thiếu người. Cô có nguyện ý không?"
"Tôi nguyện ý."
"Công xã Thanh Sơn xa lắm. Ở tít trong núi, xe khách cũng chẳng chạy vào đó, phải cuốc bộ tận hai mươi dặm đường rừng mới tới được."
"Tôi đi được."
Cán sự Phương nhìn tôi hồi lâu, bỗng nhiên vòng tay ôm lấy vai tôi.
Bình thường cô ấy là người sắc sảo, dứt khoát là thế, vậy mà lúc này giọng lại nghẹn đặc.
"Quế Trân, cố gắng làm tốt nhé. Sau này có khó khăn gì thì viết thư cho tôi."
Tôi gật đầu.
Khóe mắt hơi nóng lên, nhưng cuối cùng tôi vẫn không rơi nước mắt.
Tôi bây giờ đã không còn là người đàn bà ngồi run rẩy nắm chặt đầu gối trong văn phòng cô ấy của bốn tháng trước nữa rồi.
---
8.
Khi Triệu Trường Phong trở lại đơn vị thì đã là tháng Tư.
Lệnh điều chuyển của Thẩm Lệ Hoa đã được ban hành trước khi anh ta về – không phải do cô ta chủ động, mà là do Phòng Chính trị sắp xếp.
Sau khi chuyện của Triệu Trường Phong và cô ta lan truyền trong đơn vị, tuy tổ chức không đưa ra hình thức kỷ luật chính thức, nhưng đã triệu tập anh ta nói chuyện ba lần, mỗi lần lời lẽ đều nghiêm trọng hơn lần trước.
"Đồng chí Triệu Trường Phong, vợ cũ của đồng chí là Tống Quế Trân đã thông qua Hội Phụ nữ phản ánh tình hình. Hành vi bỏ rơi vợ tào khang, tìm người mới của đồng chí đã đi ngược lại tinh thần của Luật Hôn nhân, cũng không xứng đáng với tư cách của một quân nhân cách mạng. Tổ chức đặc biệt coi trọng vấn đề này."
Khi người hướng dẫn nói câu cuối cùng, giọng điệu không còn giống như đang "trò chuyện" nữa, mà giống như một lời "thông báo" thì đúng hơn.
Việc thăng chức của anh ta, tiêu rồi.
Ít nhất trong vòng hai năm tới, đừng mong có chuyện thay đổi.
Sau khi tin tức lan ra, thái độ của mấy người đồng chí từng thân thiết với anh ta cũng thay đổi một cách tinh tế. Lúc đi ăn ở nhà ăn không ai chủ động nhường chỗ cho anh ta nữa, khi họp hành cũng chẳng còn ai mời thuốc. Không ai nói thẳng trước mặt, nhưng anh ta có thể cảm nhận được trong ánh mắt của họ có thêm một thứ gì đó – sự dò xét, soi mói, cùng một vẻ coi thường không chút che giấu.
"Trần Thế Mỹ". Anh ta biết sau lưng họ gọi mình là gì.
---
Anh ta ngồi trên chiếc giường sắt ở ký túc xá, trước mặt trải tờ thỏa thuận ly hôn ra.
Bảy trăm mười bốn đồng ba hào.
Phụ cấp của anh ta mỗi tháng là ba mươi hai đồng. Sau khi trừ đi chi phí sinh hoạt và khoản tiền gửi về nhà, số tiền anh ta có thể dành dụm được mỗi tháng không quá mười lăm đồng.
Để trả hết khoản nợ này, anh ta cần bốn năm.
Bốn năm. Đúng bằng khoảng thời gian Quế Trân đã chờ đợi anh ta.
Anh ta bỗng cảm thấy cổ họng nghẹn ứ đến lạ thường.
Anh ta mở tủ, ở tầng dưới cùng là những món đồ mà Quế Trân đã gửi cho anh ta suốt bốn năm qua – lót giày, tất bông, một gói nhỏ khoai lang khô nhà tự phơi, một chiếc khăn quàng cổ do chính tay cô đan.
Chiếc khăn có màu xanh xám, đường kim mũi chỉ đều đặn, không có lấy một chỗ lỗi sợi.
Anh ta nhớ đến bàn tay của Quế Trân. Đôi bàn tay đen đúa, thô kệch, khớp xương to, lòng bàn tay đầy những vết chai cứng. Đó là đôi tay đã cày cuốc suốt bốn năm trời.
Vậy mà chiếc khăn đan ra lại tinh tế, mềm mại đến thế.
Anh ta cầm chiếc khăn trong tay, siết chặt hồi lâu.
---
Anh ta lấy giấy viết thư ra, định viết gì đó cho Quế Trân.
Cầm bút lên, viết xong hai chữ "Quế Trân" thì khựng lại.
Viết gì đây?
Nói xin lỗi? Anh ta đã viết trên thỏa thuận rồi.
Nói muốn quay lại? Ánh mắt cô đã nói cho anh ta biết, không còn khả năng đó nữa.
Nói rằng anh ta thực ra vẫn luôn nhớ đến cô? – Nhớ cái gì? Nhớ tên cô, hay nhớ cảnh cô dậy từ lúc trời chưa sáng để cho lợn ăn, đến tận tối mịt vẫn còn cúi lưng làm việc ngoài đồng?
Thứ anh ta nhớ, là cái "Quế Trân" mơ hồ trong mười bảy lá thư – một người đàn bà ở quê nhà giúp anh ta trông coi cửa nhà. Một sự tồn tại mang tính chức năng.
Anh ta chưa bao giờ thực sự "nhìn thấy" cô.
Cho đến khi cô chìa ra tờ thỏa thuận ly hôn đó.
Anh ta nhìn thấy cô mặc chiếc tạp dề trắng, bím tóc gọn gàng, móng tay sạch sẽ, ánh mắt bình thản như mặt nước hồ sâu.
Đó không phải là Tống Quế Trân trong ký ức của anh ta.
Đó là một người đàn bà hoàn toàn mới mẻ, khiến anh ta cảm thấy có chút sợ hãi.
Anh ta vò nát tờ giấy, ném vào thùng rác.
Rồi lại nhặt lên, vuốt phẳng, gấp gọn, ép dưới gối.
Trên đó chỉ có hai chữ: Quế Trân.
---
Thẩm Lệ Hoa đã bị điều đến một đoàn văn công vùng sâu vùng xa ở phía Tây Bắc.
Trước khi đi, cô ta tìm đến Triệu Trường Phong nhưng bị lính gác chặn lại ngoài cổng doanh trại.
Triệu Trường Phong không ra gặp cô.
Cô ta đứng trước cửa suốt hai tiếng đồng hồ, cuối cùng để lại một bức thư, trong thư viết đủ thứ - nào là "anh thật lòng với em", nào là "tại người đàn bà nhà quê kia gây chuyện", nào là "em chờ anh về".
Triệu Trường Phong mở thư ra đọc một lượt.
Anh chợt nhớ ra một chuyện.
Mùa đông năm ngoái, Thẩm Lệ Hoa bảo mình bị lạnh, không có giày tử tế để đi. Anh lục tung đồ đạc của mình lên, tìm ra đôi giày vải đế khâu mà Quế Trân làm - đôi có đường kim mũi chỉ khít nhất, đế giày dày nhất.
Lúc đó anh nghĩ, dù sao thì năm nào Quế Trân cũng làm, thiếu một đôi này cũng chẳng sao.
Anh tự tay gói ghém, mang ra bưu điện trấn gửi đi.
Lúc anh gửi, Quế Trân đứng ngay ở cửa bưu điện.
Anh không hề phát hiện ra cô.
Giờ đây anh mới hiểu ra - đó không chỉ là "một đôi giày". Đó là tâm huyết suốt năm đêm liền Quế Trân ngồi dưới ánh đèn dầu, tỉ mẩn khâu từng mũi một.
Anh vò nát bức thư của Thẩm Lệ Hoa rồi ném thẳng vào thùng rác.
Lần này không nhặt lại nữa.