Chương Vọng Triều vừa mất, Phượng Chi liền trở thành góa phụ. Một góa phụ trẻ tuổi, lại xinh đẹp như thế, chắc chắn không thể làm góa phụ mãi được, xã viên trong đội đều kháo nhau như vậy. Họ lại còn bảo, phong thủy mộ tổ nhà họ Chương vốn dĩ tốt lắm, nhưng sau này vì chỗ nọ chỗ kia bị động chạm nên mới hỏng bét, mang họa vào thân.
Nhưng cũng có kẻ nói, Phượng Chi không biết đẻ, khó mà tìm được nhà tử tế. Lời này chẳng biết xuất phát từ ai nhưng lan đi nhanh vô cùng. Ở cái vùng này, một người phụ nữ không sinh nở được thì coi như đồ bỏ đi.
Tang lễ trôi qua, lần này chú sáu Mã không đứng ra lo liệu, mọi việc đều do kế toán đội sản xuất hỗ trợ ứng phó. Phượng Chi bắt đầu cùng hai đứa em chèo lái gia đình, đứa nào đi học vẫn đi học, việc nào cần làm vẫn phải làm. Có lần Chương Vọng Sinh hỏi chị dâu lấy tiền ở đâu ra, chị cũng không nói.
Trải qua một trận tang thương, mấy anh chị em đều khóc đến kiệt sức, người cứ đờ đẫn, chẳng chút tinh thần. Nhưng mùa xuân đã đến, cỏ đâm chồi, cây nở hoa, ruộng đồng phải cày cấy, rau cỏ phải trồng. Nguyệt Hòe Thụ lại xanh mướt một màu như những đám mây xanh thanh khiết. Ong thức giấc, bướm cũng bừng tỉnh, nhân gian vẫn cứ xoay vần như thế, người già, kẻ bệnh ra đi, những mầm non mới lại đến. Công xã Nguyệt Hòe Thụ cũng chẳng khác gì những nơi khác trên đời này.
Chó có ổ, heo có chuồng, con người cũng cứ thế đóng cửa sống tiếp ngày tháng của mình. Nhà ai mà chẳng có người chết? Nhà họ Chương cũng chẳng có gì đặc biệt, ngoại trừ những tiếng khóc u uất trong đêm thanh vắng thì chẳng còn gì khác.
Chương Vọng Sinh và Nam Bắc tiếp tục đi học. Thi thoảng, chị Tuyết Liên lại dắt đứa con nhỏ đã bắt đầu biết đi chập chững sang chơi. Đứa bé vẫn còn bú mẹ, có những đứa trẻ ở đây đến sáu bảy tuổi vẫn chưa cai sữa. Khi Tuyết Liên nói chuyện với Phượng Chi, đứa bé bất chợt nhào vào lòng mẹ, cô thản nhiên vạch chéo áo, để lộ b** ng*c căng tròn cho con bú ngay trước mặt mọi người. Sữa cô nhiều quá, cô còn khoe với Phượng Chi rằng cả nhà cô đều đang uống sữa thừa của mình.
Phượng Chi chưa từng sinh nở, cô thấy xấu hổ, lại thấy đau lòng. Cô bắt đầu không thích qua lại với Tuyết Liên nữa, dù đó chẳng phải lỗi của Tuyết Liên. Cô không biết phải bàn luận thế nào về đàn ông, con cái hay chuyện sữa mẹ.
Nhưng Tuyết Liên lại nghĩ Phượng Chi chắc chắn rất cô độc. Lang Hài thì suốt ngày chạy rông bên ngoài, cô chẳng có chuyện gì để nói với cha mẹ chồng, nên cô thực lòng thương cảm cho vợ chồng Chương Vọng Triều mà dắt con sang chơi cho khuây khỏa.
Cũng giống như bao người phụ nữ khác, Tuyết Liên nuôi con bằng sữa mẹ nên có thể vạch áo cho con bú bất cứ lúc nào, ở bất cứ đâu. Có một lần Chương Vọng Sinh vô tình nhìn thấy, đúng lúc đứa bé vừa rời miệng, đ** t* đỏ hồng như một đóa hoa nhỏ hiện ra, cậu lập tức đỏ mặt tía tai, vội vàng đi vòng qua hướng khác, giả vờ như không thấy gì. Cậu chợt nhớ về chị Tuyết Liên dưới ánh trăng năm nào, cùng cái lần cô mượn sách cậu, chuyện đó dường như vừa mới xảy ra ngày hôm qua mà cũng đã xa xôi lắm rồi.
Thế nhưng Nam Bắc lại hồn nhiên hỏi: “Anh có thấy chị Tuyết Liên cho con bú không? Ngày nào vạt áo chị ấy cũng ướt một mảng lớn. Phụ nữ đẻ xong ai cũng thế à? Sữa chị ấy còn phun được ra ngoài cơ! Phun xa cỡ này này!” Nam Bắc vừa nói vừa lấy tay bóp bóp lấy cái đ** t* còn chưa phát triển của mình qua lớp áo, làm điệu bộ minh họa.
Cô bé đã tám tuổi, nhưng vẫn chỉ là một đứa trẻ, nỗi buồn đến nhanh mà đi cũng nhanh như trận mưa rào mùa hạ, tạnh là thấy mặt trời. Cô bé không giống như chị dâu, cái lạnh đêm đông đã đóng băng cả mùa xuân trong lòng chị. Nam Bắc tò mò về chuyện Tuyết Liên cho con bú nên cứ muốn hỏi cho bằng được, Chương Vọng Sinh gắt lên: “Em viết xong bài tập chưa?”
Nam Bắc đáp: “Xong từ đời nào rồi.”
“Thế thì đi chơi đi.”
“Anh vẫn chưa trả lời em rằng có đúng thế không mà.”
Chương Vọng Sinh bị hỏi đến phát cáu. Cậu đã nhìn thấy b* ng*c của phụ nữ, cậu thấy thẹn thùng, thậm chí cậu còn nghĩ nếu chị dâu có con thì cũng sẽ như thế… Nhưng anh hai không còn nữa, chị dâu sau này liệu có vì một người đàn ông khác mà trở nên như vậy không?
“Không biết xấu hổ hả, em là con gái, đừng hỏi chuyện này, lớn lên em sẽ tự hiểu.”
Thế là Nam Bắc chạy đi tìm đám trẻ con chơi. Cô bé cá cược với mấy đứa con gái xem ai tiểu xa hơn. Cô bé nhịn một bãi thật đầy, lấy hết sức bình sinh, có thể bắn vọt lên tận tường. Nhờ tài tiểu xa, cô bé bỗng trở thành đối tượng được đám bạn ngưỡng mộ, thậm chí có thể quyết chiến được cả với lũ con trai.
“Thế sao của em lại phẳng lì, chẳng có tí sữa nào cả?” Nam Bắc vẫn chưa chịu thôi thắc mắc. Chương Vọng Sinh thấy con nhóc này thật sự chẳng biết thẹn thùng gì cả, bèn bảo: “Em chưa lớn, mấy lời này ra ngoài đừng có nói bậy.”
Cậu cũng đang dần lớn lên, gương mặt ngày càng thanh tú. Các nữ sinh ở trường rất thích bắt chuyện với cậu bằng đủ mọi lý do: mượn cuốn sách, hỏi bài tập… nghe đều rất chính đáng. Sang xuân, trường học bắt đầu hoạt động bình thường trở lại, nhưng thời gian lao động nhiều hơn trước. Tin tức về kỳ thi vào cấp ba vẫn mù mờ không xác định, lòng người rệu rã. Các nam sinh bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến vóc dáng của các bạn nữ.
Ban ngày Chương Vọng Sinh vừa dạy bảo Nam Bắc một trận thì đêm đến, nghe tiếng chim đỗ quyên kêu, cậu lại nằm mơ một giấc mộng xuân. Cậu mơ thấy đóa hoa nhỏ đỏ hồng ấy tiến lại gần, hóa ra là chị Tuyết Liên. Cậu giật mình tỉnh giấc vì sợ hãi, phía dưới là một mảng ướt át, nhầy nhụa như sâu nhớt khiến cậu thấy ghê tởm chính mình.
Sao con người lại có thể như thế? Cha mất rồi, anh hai cũng mất rồi, vậy mà cậu còn mơ thấy những thứ dơ bẩn này. Trong mùa xuân, cơ thể cậu cứ bồn chồn, rạo rực không yên. Cậu cảm thấy sợ hãi, tại sao người trong mộng lại là chị Tuyết Liên? Cậu thấy mình thật đồi bại, không dám cho bất kỳ ai biết chuyện này.
Giấc mơ ấy khiến cậu mặc cảm suốt một thời gian dài. Cho đến tháng sáu, thầy giáo ở trường thông báo kỳ thi đại học năm nay bị hoãn lại. Chỉ vài ngày sau, lại có tin mới rằng bãi bỏ quy chế thi tuyển sinh đại học hiện hành.
Đến đại học còn không được thi thì thi vào cấp ba để làm gì nữa? Trường học lập tức loạn cào cào. Tổ công tác từ huyện xuống thông báo tạm dừng việc học. Ai nấy đều phấn khích, kích động, trường học nhanh chóng thành lập Tổng bộ Hồng vệ binh, sẵn sàng làm một trận lớn. Chương Vọng Sinh thất vọng tràn trề, cậu bỗng chốc mất đi mục tiêu, giống như một con kiến bị ném xuống dòng sông, đừng nói là xuôi theo dòng, cậu cảm thấy mình đang chìm nghỉm.
Cậu không muốn khoác túi sách đi về nữa. Con đường này cậu đã đi quá nhiều lần. Anh hai lúc còn sống từng bảo, con đường này đi đến tận cùng sẽ là một con đường rộng mở hơn. Vậy mà mọi thứ bỗng chốc thay đổi, tận cùng của con đường này giờ chỉ dẫn về nhà.
Chị dâu đi làm ở đội sản xuất chưa về, Chương Vọng Sinh tìm một chiếc liềm, đội chiếc mũ nan của anh hai, cài then cửa cẩn thận rồi một mình lên sườn núi cắt cỏ. Những bông cỏ* đã chín rộ, gió thổi bay rụng xuống những hố trũng. Ở đó còn đọng lại ít nước mưa bị nắng nung thành bùn nhão. Chương Vọng Sinh cởi giày, lội xuống bắt được mấy con lươn, chạch trơn tuột. Có lẽ nhờ ăn hạt cỏ mà chúng con nào con nấy to mập.
*Chỉ hạt giống của các loài cỏ, chủ yếu được ứng dụng trong trồng cỏ chăn nuôi, phục hồi sinh thái và phủ xanh cảnh quan. Theo mục đích sử dụng, có thể chia thành: hạt cỏ chăn nuôi (như linh lăng tím, esparcet/đậu cỏ đỏ), hạt cỏ bảo vệ mái dốc (như sa đả vượng, tiểu quan hoa), và hạt cỏ cảnh quan (như thục quỳ) v.v.
Trong công xã, đám thiếu niên bỏ học chiếm đa số. Không đi học mà cũng chưa đến tuổi được tính công điểm chính thức nên chúng chỉ biết chạy rông, xuống sông bắt rùa, lên núi bắn chim, hoặc giúp đội sản xuất chăn cừu, chăn bò, chạy nhảy khắp nơi. Chương Vọng Sinh bắt gặp vài cậu thiếu niên trạc tuổi mình, cậu cũng chào hỏi nhưng chẳng có chuyện gì để nói, mà họ cũng vậy.
Cắt cỏ mệt rồi, cậu nằm xuống nhìn mây trắng trên trời chậm rãi thay hình đổi dạng. Nhìn gió lùa những đám mây chạy trốn, lúc tụ lại, lúc tan ra. Những bông hoa bìm bìm nở ngay cạnh mặt cậu hiện lên màu tím đỏ rực rỡ. Cậu vốn thích những màu sắc diễm lệ nên đưa tay v**t v* cánh hoa. Lúc đầu cậu còn nghĩ về vài người, vài chuyện, nhưng về sau chẳng nghĩ gì nữa, chỉ trân trân nhìn bầu trời, nhìn một con chuồn chuồn vụt bay qua, vỗ cánh trước mắt.
Nếu không thể bước tới con đường rộng mở hơn kia, thì hãy đi thật tốt con đường trước mắt này. Chuyện gì đến thì hãy đón nhận nó, đó chính là cách sinh tồn của người nhà họ Chương.
Trường học loạn hết cả lên, Phượng Chi còn lo lắng hơn cả Chương Vọng Sinh. Cô coi cậu như em trai ruột, cô vô cùng để tâm đến tiền đồ của cậu.
“Ở nhà mãi thế này sao được, em phải đến trường chứ.” Phượng Chi đỡ cái giỏ phân trên lưng cậu xuống: “Chị không tin các thầy giáo lại không dạy học nữa!”
Đúng vào vụ thu hoạch mùa thu, Phượng Chi làm lụng đến mức đen sạm và gầy rộc cả đi. Khi Chương Vọng Triều còn sống, ngày nào cô cũng chỉn chu, sạch sẽ, dùng xà phòng, dùng kem dưỡng da. Giờ đây trông cô xuề xòa hẳn đi, trông chẳng khác gì một người phụ nữ nông thôn lam lũ. Sức lực của cô trở nên lớn hơn, giọng nói cũng thô ráp hơn, dường như nếu không làm thế thì cô không thể yên tâm làm một góa phụ. Cô phải trở nên thô kệch, ra dáng một mụ đàn bà nhà quê.
Chương Vọng Sinh cúi đầu: “Em không muốn đến trường. Trường học loạn lắm, chẳng ai học hành gì cả. Em cũng không muốn giống họ, họ hò hét đòi đeo biển vào cổ thầy giáo, đòi quét sạch Tứ cựu.”*
*Tứ cựu: chỉ bốn cái cũ bao gồm tư tưởng cũ, văn hóa cũ, phong tục cũ, tập quán cũ. Đây là khẩu hiệu nổi tiếng trong thời kỳ Cách mạng Văn hóa do Mao Trạch Đông phát động.
Phượng Chi nửa tin nửa ngờ, cô cứ ngỡ những chuyện như thế đã qua rồi, không còn nữa. Cô lại hỏi: “Thế các thầy giáo không giảng bài nữa à?”
Chương Vọng Sinh lắc đầu. Cậu không biết phải giải thích với chị dâu thế nào, nhưng cuối cùng dưới sự thúc giục của Phượng Chi, cậu cũng quay lại trường một chuyến.
Thư viện trường bị đập phá, sách vở bị quăng ra ngoài đốt sạch. Lửa cháy đỏ rực cả một góc trời, những tàn tro xám xịt bay lơ lửng trong không trung. Trong mắt Chương Vọng Sinh phản chiếu ánh lửa bập bùng, những lưỡi lửa hung hãn nuốt chửng mọi thứ.
Trên tường dán đầy báo chữ to*, hầu như thầy giáo nào cũng bị bêu tên. Chữ viết rất to, lời lẽ cực kỳ gay gắt. Học sinh thì phẫn nộ cùng cực, dường như chỉ sau một đêm mà họ đã có thâm thù đại hận với thầy giáo mình. Chương Vọng Sinh thấy một nam sinh cầm loa, đứng trước bảng báo khổ lớn diễn thuyết đầy hùng hổ. Cậu chẳng hứng thú gì, chỉ thấy xót xa cho đống sách bị đốt cháy kia.
*Báo chữ to hay Đại tự báo trong thời kỳ Đại Cách mạng Văn hóa vô sản dùng để tố cáo, phê bình, tuyên truyền chính trị, hoặc công khai quan điểm. Tuy nhiên theo nghĩa rộng, tất cả những thứ ngày nay được dán nơi công cộng như áp-phích chữ lớn, cáo thị, thông tri, truyền đơn, khẩu hiệu, bài biểu dương (hoặc phê bình, kiểm điểm), quảng cáo hàng hóa… đều có thể gọi là đại tự báo.
“Chương Vọng Sinh, sao dạo này không thấy cậu?” Một người bạn chen lấn chạy lại hỏi han nhiệt tình: “Tháng mười bọn mình đi Bắc Kinh đấy, cậu có đi không?”
Chương Vọng Sinh hỏi: “Các cậu đi Bắc Kinh làm gì?”
“Đi giao lưu kết nối!”*
*Trong bối cảnh Cách mạng Văn hóa, nó thường chỉ việc học sinh, Hồng vệ binh hoặc các tổ chức cách mạng đi khắp nơi để giao lưu, kết nối, lập quan hệ với các nhóm khác, trao đổi khẩu hiệu, tư tưởng, phối hợp hoạt động cách mạng.
Trong đám đông bỗng vang lên những tiếng hò reo, ồn ào quá đỗi.
Giữa âm thanh hỗn tạp ấy, Chương Vọng Sinh nhìn thấy thầy giáo dạy tiếng Anh bị áp giải ra ngoài. Thầy gục đầu, không nhìn rõ mắt. Cậu im lặng quan sát giữa những gương mặt đang hừng hực kích động. Nhưng rồi, cậu không chịu nổi nữa, quay đầu chạy biến khỏi trường.
Phía sau vẫn còn tiếng nữ sinh gọi với theo: “Chương Vọng Sinh! Chương Vọng Sinh!”
Cậu coi như không nghe thấy, chạy một mạch thật xa. Chẳng biết chạy đến đoạn đường nào, cậu bất ngờ vấp ngã, đầu gối bị trầy xước một mảng lớn, quần rách toang, máu tươi chảy ra.
Ở nhà, Nam Bắc đã đi học về, cô bé đang chơi nhảy ô trước cửa. Cô cứ nhảy tung tăng, sợi dây buộc tóc màu đỏ trên đầu cũng lắc lư theo. Thấy anh ba về, Nam Bắc lập tức bảo đám bạn không chơi nữa, chạy lại bên cậu gọi: “Anh ba!”
Chương Vọng Sinh chạy đến đau cả họng, cậu vô cùng mệt mỏi. Nhìn chằm chằm vào sợi dây buộc tóc đỏ của Nam Bắc, cậu cảm thấy như giây phút tiếp theo nó sẽ bùng cháy lên vậy, điều đó khiến mắt cậu rất khó chịu. Cậu vào bếp múc nửa gáo nước lạnh uống ực một hơi. Nam Bắc nhìn thấy thế liền kêu toáng lên: “Anh ba, đầu gối anh chảy máu kìa!”
Chương Vọng Sinh ngồi xuống bệ đá, bảo: “Em lấy cho anh ít tro bếp.”
Nam Bắc chạy vào bếp, cẩn thận bốc một nắm tro, quỳ xuống đắp vào vết thương cho cậu.
“Anh ba, anh bị chó rượt à?” Cô bé hỏi rất nghiêm túc, lại nghĩ đến Bát Phúc.
Chương Vọng Sinh lắc đầu: “Không phải, anh bị ngã.”
Nam Bắc nghe không phải chó đuổi thì cười hì hì: “Lớn ngần này rồi mà còn ngã, xấu hổ chưa kìa!”
Chương Vọng Sinh đang phiền lòng, Nam Bắc lại vụng về ấn mạnh làm cậu đau điếng, cậu kéo cô bé dậy: “Để anh tự làm.”
“Thế em thổi cho anh nhé.” Nam Bắc há miệng, ra sức thổi vào đầu gối của cậu. Chương Vọng Sinh nhìn cô bé, cảm thấy Nam Bắc thật giống một chú chó nhỏ. Cậu đưa tay xoa đầu cô bé, tóc Nam Bắc mượt và đen lắm. Trong lòng cậu bỗng dâng lên một cảm giác muốn khóc, dường như trên đời này cậu chỉ có thể nắm giữ được những sợi tóc này mà thôi.
Nam Bắc hỏi: “Anh ba, anh sao thế?”
Chương Vọng Sinh buông tay: “Không sao. Ở trường tiểu học vẫn dạy học bình thường chứ?”
Nam Bắc ngẫm nghĩ: “Mấy anh chị lớp lớn bảo không phải đi học nữa, nhưng thầy của em vẫn dạy.”
Chương Vọng Sinh không nói gì thêm. Nam Bắc ngồi bên cạnh cậu trên bệ đá dài trước cửa. Cạnh hàng rào có mấy cây cỏ đuôi chó, Nam Bắc hái vài bông bảo Chương Vọng Sinh tết cho cô bé con thỏ.
“Em thích thỏ con nhất!” Nam Bắc thơm chùn chụt vào con thỏ bằng cỏ, rồi lại chạy đến ôm đầu Vọng Sinh, thơm lấy thơm để lên trán cậu. Cái thói của cô bé là thế, hễ thích cái gì là lại thơm hôn điên cuồng.
Chương Vọng Sinh thực sự cảm thấy như bị một con chó con l**m láp khắp mặt. Cậu bật cười, tâm trạng khá lên đôi chút: “Em bẩn chết đi được, toàn nước miếng thôi.” Nam Bắc lấy con thỏ cỏ cọ cọ vào mặt cậu làm cậu ngứa ngáy. Chương Vọng Sinh vỗ vào mông cô bé hai cái. Bóng chiều dần đậm, cậu biết chị dâu sắp đi làm về, bèn bảo Nam Bắc: “Em nhóm lửa đi để anh nấu cơm.”
Hoàng hôn đầu thu man mát, chim chóc bắt đầu về tổ. Đầu óc cậu lúc này không còn muốn nghĩ ngợi gì thêm nữa. Cứ thế này chăm sóc Nam Bắc, đợi chị dâu về, cả nhà cùng quây quần ăn cơm. Nếu có thể cứ mãi sống như thế này thì thật tốt biết mấy.