Chẳng biết từ ngày nào, Chương Vọng Triều bắt đầu viết bản kiểm điểm. Suốt một kỳ nghỉ, ban ngày anh làm việc đồng áng, ban đêm lại chong đèn viết lách.
Cứ thế, việc viết lách kéo dài tận tới mùa thu hoạch.
Hạt đậu nổ lách tách dưới cái nắng hanh, châu chấu nhiều vô kể. Nam Bắc cùng đám bạn xâu châu chấu thành từng chuỗi, định bụng nướng ăn, nhưng ngặt nỗi không dầu không muối thì chẳng thấy thơm. Biết đào đâu ra dầu bây giờ? Dầu ăn trong nhà là thứ vô cùng quý giá, ai nấy đều thắt lưng buộc bụng, nhưng đứa trẻ nào cũng thèm thuồng cái vị châu chấu nướng bóng mỡ.
Bát Phúc cũng tầm năm sáu tuổi, đầu to cổ nhỏ, quanh năm suốt tháng chỉ trừ mùa đông là không cởi chuồng. Lũ trẻ chơi với nhau thấy thế cũng là bình thường, nhiều đứa không có quần áo, chẳng có giày dép, mùa hè sơ ý dẫm phải sâu róm trên thân cây thì đau đến phát khóc.
Bát Phúc là con út đẻ muộn của chú sáu Mã, nghịch như quỷ sứ. Nó rỉ tai Nam Bắc, bảo nhà bếp của đại đội nhiều dầu lắm.
“Thật đấy, tớ thấy Lý Đại Thành ăn trứng xào ở nhà bếp, tớ ngửi thấy mùi thơm phức luôn.”
Nam Bắc hỏi: “Sao cậu biết?”
Bát Phúc không dám thú nhận mình định lẻn vào nhà bếp trộm bánh bao, bèn nói: “Tớ đuổi theo con cừu, nó chạy vào sân sau nhà bếp, tớ đi theo thế là thấy Lý Đại Thành ngồi ăn trứng xào một mình. Mẹ tớ bảo nhà Lý Đại Thành chắc chắn có nhiều trứng gà lắm.”
Nam Bắc thẫn thờ suy nghĩ một hồi, Bát Phúc vẫn cứ liến thoắng không ngừng, ý là muốn cả bọn cùng lẻn vào bếp tập thể để chôm ít dầu.
Người nhà họ Chương sớm đã dạy rằng không được trộm cắp, trộm cắp là sai trái. Nam Bắc vốn chưa hiểu rõ thế nào là đúng sai, cô bé chỉ biết đói, đói đến mức bủn rủn chân tay, lòng dạ cồn cào, nên cứ tìm đủ mọi cách để có cái ăn. Nhưng giờ đã khác, cô bé có nhà, có anh có chị, lại còn được ăn no.
“Cậu đừng có gọi thẳng tên Lý Đại Thành như thế, nhỡ chú ta biết được là ăn đòn đấy.” Nam Bắc biết không nên đắc tội với Lý Đại Thành, người đó tâm địa không tốt. Người nhà họ Chương chưa bao giờ nói thế trước mặt cô bé, nhưng cảm giác của cô bé là vậy.
Nhà Bát Phúc thì khác, người lớn nói chuyện chẳng kiêng dè trẻ con, cứ tưởng chúng nó chẳng biết gì, nghe chẳng hiểu chi.
Thực ra lúc này Nam Bắc đã bắt đầu đi học ở trường tiểu học công xã. Cô bé được vào thẳng lớp hai, trong lớp có bạn cùng lứa, cũng có những người mười mấy tuổi đầu vẫn đang đánh vật với lớp hai. Cô bé học cùng lớp với Phùng Trường Canh, cậu ta cũng rất thông minh, nhận mặt chữ tốt, làm toán nhanh. Nam Bắc không phục lắm, cô bé nghĩ Phùng Trường Canh không thể giỏi hơn mình được.
Phùng Trường Canh cũng ít khi chơi với đám trẻ con. Bát Phúc bảo, cha của Trường Canh là phái hữu. Nam Bắc thấy từ này nghe quen tai lắm, nhưng không hiểu nghĩa, về nhà hỏi Chương Vọng Sinh thì cậu trả lời rất lấp lửng.
Mùa thu gặt hái nên trường cho nghỉ, nhưng gặt xong rồi Chương Vọng Triều vẫn phải ở nhà viết lách. Viết xong lại phải mang ra sân bãi để đọc cho mọi người nghe. Bên dưới là người già trẻ nhỏ ngồi kín, có người bế con, có người khâu đế giày, phụ nữ lúc nào cũng phải có việc gì đó trên tay mới chịu được. Bản kiểm điểm của Chương Vọng Triều viết rất tỉ mỉ, dùng từ trau chuốt khiến xã viên chẳng hiểu là bao, nhưng dù sao có thông báo đi họp thì họ cứ đi.
Chú sáu Mã ngồi hàng đầu, bảo với vợ: “Chẳng có ý nghĩa gì cả.”
Vợ chú thúc vào người chú mấy cái: “Ông đừng có lo chuyện bao đồng.”
Chú sáu Mã vẫn lầm bầm: “Chuyện từ đời tám hoánh nào rồi, trong nhà có cái gì cần hiến thì đã hiến sạch rồi. Người ta thành thành thật thật dạy học, có làm cái gì đâu mà bắt kiểm điểm cơ chứ?”
Vợ chú gạt đi: “Vẫn là ông lắm lời, cái gì ông cũng không vừa mắt.”
Chú sáu Mã cũng chẳng sợ, nhà họ Mã tổ tiên mấy đời đều là bần nông, lý lịch trong sạch vô cùng.
Chương Vọng Triều đọc xong bản kiểm điểm, Lý Đại Thành lại lên tổng kết bằng những lời lẽ hùng hồn và đầy kích động. Chương Vọng Triều cúi đầu không nói một lời. Phượng Chi ôm Nam Bắc vào lòng, Chương Vọng Sinh ngồi sát bên cạnh. Cậu nhìn sang chị dâu, thấy chị mím chặt môi, đôi mắt dán chặt vào bóng dáng anh hai.
Mùa nông nhàn qua đi, công xã có nhiệm vụ thủy lợi, đội sản xuất phải cử những thanh niên khỏe mạnh đi làm công nhật để gia cố đê điều, khơi mương đào rãnh. Công việc này được tính hẳn mười công điểm. Lý Đại Thành bảo Chương Vọng Triều cần phải được lao động cải tạo, đợi khi nào cải tạo xong, vượt qua thử thách mới được trở lại trường dạy học.
Chương Vọng Triều cứ hễ đến mùa thu là lại ho, thành bệnh kinh niên rồi. Ngày ngày gánh đất, đôi vai anh lúc đầu thì mỏi nhừ vì đòn gánh, sau đó sưng vù và đau nhức vô cùng. Anh bỏ ra không ít sức lực nhưng chẳng được tính công điểm, vì đó là lao động cải tạo.
Mỗi tối, Phượng Chi lại sắc một nồi thuốc nam, dùng khăn thấm nước thuốc nóng để chườm cho anh. Nam Bắc nhận ra bầu không khí trong nhà có gì đó không ổn, cô bé rất hiểu chuyện, giành phần rửa thuốc, nhóm lò, thấy khăn nguội là lanh chanh thay cho chị dâu ngay.
“Nam Bắc, để chị dâu làm cho, em đi chơi đi.” Chương Vọng Triều mỉm cười, xoa xoa má cô bé.
Nam Bắc ghé sát vai anh thổi phù phù: “Anh hai ơi, thổi thế này là hết đau ngay.”
Chương Vọng Triều gật đầu: “Đúng thế thật, Nam Bắc thổi một cái là anh chẳng thấy đau nữa.” Anh cười nói với Phượng Chi, rồi lại đưa mắt nhìn Chương Vọng Sinh: “Ôn bài xong rồi thì dắt Nam Bắc ra ngoài chơi một lát đi.”
Anh hai rất quan tâm đến việc học của cậu, dù mệt đến mấy mỗi ngày đều phải kiểm tra bài vở. Chương Vọng Sinh ở trường cũng chẳng còn tâm trí đâu mà tán gẫu với đám bạn nam nữa. Cậu chẳng còn hứng thú xem bạn nữ nào có xinh hay không, trong lòng chỉ canh cánh chuyện ở nhà.
“Anh hai, bao giờ anh mới được quay lại trường dạy học?” Chương Vọng Sinh lo lắng nhất là chuyện này.
Chương Vọng Triều đáp: “Chắc là sắp rồi.”
Chương Vọng Sinh biết đó chỉ là lời an ủi của anh hai. Cậu cũng không hiểu anh mình rốt cuộc cần phải cải tạo cái gì, lòng đầy hoang mang giữa tiếng chó sủa văng vẳng từ xa.
Nhìn vào mắt anh hai, Chương Vọng Triều bình thản nói: “Sẽ không mãi thế này đâu.”
Anh nói rất khẽ, nhưng trong tai Chương Vọng Sinh, câu nói ấy vững chãi như bàn thạch. Cậu bỗng thấy nghẹn ngào. Từ lúc bắt đầu biết ghi nhớ đã có bao nhiêu chuyện xảy ra, cậu chỉ mong mọi thứ sẽ diễn ra đúng như lời anh hai nói.
Tuyết Liên ăn cơm tối xong lại sang chơi. Cô chẳng thèm quan tâm Lý Đại Thành nói xấu nhà họ Chương thế nào, cô quý nhà này thì cô cứ đến. Lần này cô mang theo ít đồ: có cao dán, có bí ngô, lại có cả kẹo bi hạt đậu. Nam Bắc vui sướng phát điên lên được.
“Tuyết Liên, mấy thứ này em lấy ở đâu ra thế?” Phượng Chi thấy cô mang theo nhiều thứ, bèn ra chốt cửa lại.
Tuyết Liên chẳng giấu Phượng Chi điều gì: “Chị dâu, em chỉ nói với chị thôi nhé. Mùa đông năm ngoái Lang Hài lén lút làm thêm ở trạm lâm nghiệp Đại Liễu, mang về được ít đồ ăn thức uống. Còn quả bí ngô này là cha chồng em trồng lấn ra mé chân núi ở mảnh vườn riêng đấy, chị cứ nấu cháo mà ăn.”
Nhà họ Chương vốn rất cẩn trọng, Phượng Chi lo lắng bảo: “Thế có ổn không? Em bảo Lang Hài phải cẩn thận một chút, đừng chủ quan.”
Tuyết Liên nhét nắm kẹo vào tay Nam Bắc, bảo: “Em biết mà chị, Lang Hài nhà em gan to nhưng tâm tính cũng kín kẽ lắm.”
Nam Bắc ngồi một bên nhai kẹo kêu răng rắc. Cô bé cứ ăn một viên lại nhét vào miệng Chương Vọng Sinh một viên. Tuyết Liên hỏi: “Có ngon không em?”
Cái miệng Nam Bắc còn ngọt hơn cả kẹo: “Ngon xỉu luôn, chị Tuyết Liên ơi, chị tốt quá!”
Mỗi lần Tuyết Liên đến đều cùng Nam Bắc học vài chữ. Chương Vọng Sinh dạy hai người, Tuyết Liên học rất chăm chỉ. Cô thích nghe Vọng Sinh đọc văn, mà văn chương lấy từ đâu ra? Từ một quyển tạp chí tên là Thu hoạch.
Đây quả là vật hiếm, cả công xã Nguyệt Hòe Thụ chỉ có nhà họ Chương là có tạp chí xem. Đó là nhờ Chương Vọng Triều trích lương nhờ thầy giáo tiếng Anh từ thành phố mua hộ. Đầu óc Tuyết Liên cũng lắm thắc mắc, cô rất hay hỏi, chẳng hề thấy ngại khi phải xin chỉ dạy từ Chương Vọng Sinh dù c** nh* hơn cô vài tuổi.
Ngày xưa ở làng, mỗi khi mời thầy đồ viết câu đối, người ta đều biếu xén chút đồ. Giờ cô sang nhà họ Chương học chữ, cô cũng nghĩ phải làm như thế. Thực ra công xã mấy năm trước cũng mở lớp bình dân học vụ xóa mù chữ, nhưng cô không thích cái không khí đó, cứ nhốn nháo cả lên, chẳng ai tự giác, chỉ giỏi tán phét. Cô thích cái không khí ở nhà họ Chương hơn.
Chuyện của nhà họ Chương cô cũng có nghe loáng thoáng. Lúc Chương Vọng Triều đọc bản kiểm điểm ngoài sân họp, cô cũng ngồi bên dưới. Cô chẳng hiểu rõ những chuyện đó, cũng chẳng mấy bận tâm. Mẹ chồng cô bảo: “Tuyết Liên à, dạo này đừng có chạy sang nhà họ Chương suốt thế, mẹ thấy tình hình không ổn đâu.” Cô mặc kệ, muốn đi là đi, tính cô vốn như loài chim, muốn bay hướng nào chẳng ai cản được.
Tiếng dế mèn kêu rỉ rả, trong phòng rất tĩnh lặng. Tuyết Liên nhận ra hai vợ chồng anh hai ít nói hẳn đi, Chương Vọng Triều trông rất mệt mỏi. Cô vốn là người biết ý, để đồ xuống một lát rồi xin phép về ngay.
Phượng Chi bảo: “Để chị tiễn em, ngoài kia không có trăng nên tối lắm.”
Tuyết Liên thế mà lại có một chiếc đèn pin mới, chứng tỏ Lang Hài đi làm bên ngoài kiếm được đồ tốt thật. Nam Bắc thấy chiếc đèn pin thì thấy lạ lẫm vô cùng, hiệu Hòa Bình, vừa nhẹ vừa sáng, như thể mang cả ban ngày nhét vào bóng đêm vậy.
“Chị Tuyết Liên, cho em sờ thử một chút được không?”
Tuyết Liên hào sảng: “Dĩ nhiên rồi, để chị dạy em dùng.” Cô quay sang cười với Phượng Chi: “Chị dâu, để em dẫn hai đứa nhỏ ra ngoài đi dạo một vòng rồi em dắt chúng về cho.”
Phượng Chi hơi ngại: “Thế thì phiền em quá, chắc là thôi vậy.”
Nhưng cô chẳng ngăn được sự nhiệt tình của Tuyết Liên nên đành để cô dẫn bọn trẻ đi, chỉ dặn đừng có chơi ngoài đó lâu quá.
Đèn pin sáng thật đấy! Nam Bắc thấy kỳ diệu không sao tả xiết, chỉ cần khẽ gạt nút là ánh sáng phóng ra, rọi đến đâu là rõ mồn một đến đấy. Cô bé phấn khích tột độ, cuối cùng giơ đèn rọi thẳng lên trời: “Sao chẳng rọi thấy ngôi sao nào nhỉ?”
Đêm mùa thu đã bắt đầu se lạnh, phảng phất mùi hương đặc trưng của núi rừng, khác hẳn với mùi trong nhà. Chương Vọng Sinh hít một hơi thật sâu, cảm thấy lòng nhẹ nhõm đi đôi chút.
“Sao ở xa lắm.”
Tuyết Liên dắt tay Nam Bắc, hai người gần như cùng lúc hỏi: “Xa bao nhiêu cơ?” Rồi cô bật cười thật giòn giã, thật trong trẻo: “Có xa bằng từ công xã mình lên đến Bắc Kinh không?”
Cô vừa mới tắm xong mới sang, chẳng biết dùng loại xà phòng gì mà trên người rất thơm. Mùi hương ấy dường như bị tiếng cười làm tan ra, cứ thế len lỏi vào cánh mũi Chương Vọng Sinh. Cậu chẳng xa lạ gì mùi xà phòng, mùi trên người chị dâu, mùi trên người Nam Bắc, nhưng họ là người thân của cậu, còn chị Tuyết Liên thì không.
Cậu cảm thấy chị Tuyết Liên đứng quá gần, mùi hương cứ thế ập tới khiến cậu thấy ngượng ngùng, là cái ngượng ngùng của một cậu thiếu niên đang tuổi lớn.
“Xa hơn thế nhiều chị ạ.” Chương Vọng Sinh vừa dứt lời, Tuyết Liên bèn xoa đầu cậu: “Sao cái gì em cũng biết thế nhỉ, giỏi thật đấy. Có phải sau này em định lên thành phố học đại học không?” Cô vẫn cười: “Lớn lên chắc là cưới vợ thành phố rồi?”
Câu nói làm Chương Vọng Sinh càng thêm bối rối, chẳng biết trả lời sao. Bỗng nhiên bàn tay cậu bị một bàn tay nhỏ nhắn ấm áp nắm lấy, là Nam Bắc: “Không đâu, anh ba lớn lên phải cưới em cơ!”
Tuyết Liên cười càng dữ dội hơn: “Chà, con bé này mới tí tuổi đầu mà chẳng biết ngượng là gì cả!”
Nam Bắc nghe mà lòng thấy khó chịu, bỗng nhiên cô bé thấy ghét chị Tuyết Liên thế không biết. Chị ấy nói nhăng nói cuội cái gì vậy?
Cô bé lập tức quên sạch nắm kẹo Tuyết Liên vừa cho, quên luôn cả chiếc đèn pin đang cầm trên tay, nằng nặc đòi về nhà.
Tuyết Liên thầm nghĩ con bé này đúng là không phải người nhà họ Chương, tính tình thất thường thật. Nhưng cô cũng chẳng chấp trẻ con, định quay về thì Nam Bắc đã kéo Chương Vọng Sinh chạy biến đi rồi.
Tuyết Liên đứng yên tại chỗ dùng đèn rọi đường cho họ. Chương Vọng Sinh ngoái lại: “Chị Tuyết Liên về đi ạ, con đường này em đi quen rồi.”
Đợi khi ánh sáng ấy khuất hẳn, Chương Vọng Sinh mới hỏi: “Nam Bắc, sao em lại giận rồi?”
Cái mỏ Nam Bắc có thể treo được cả hũ dầu: “Chị ấy nói anh.”
Chương Vọng Sinh thấy mặt nóng bừng: “Nói cái gì? Chị Tuyết Liên chỉ đùa thôi. Chị ấy vừa cho em kẹo, lại cho em mượn đèn pin, em xem, hễ tí là xị mặt ra như thế là không tốt đâu.”
Nam Bắc lý sự cùn: “Em thích xị mặt đấy, thì sao nào!”
Chương Vọng Sinh khuyên: “Chị Tuyết Liên chỉ đùa vui thôi, em đừng thế. Em xem anh hai ngày nào cũng phải viết bản kiểm điểm, chị Tuyết Liên vẫn chịu sang nhà mình, lại còn mang cao dán cho anh hai nữa. Sau này đừng có thái độ như thế với người ta, thật sự không tốt đâu.”
Nam Bắc lầm bầm bảo biết rồi.
“Thế bao giờ anh hai mới được về trường? Có phải anh hai phạm lỗi gì không? Người ta không cho anh ấy về nữa ạ?”
Chương Vọng Sinh chợt nhận ra có rất nhiều chuyện mà chính cậu cũng không có câu trả lời.
“Sẽ về thôi.”
“Thế anh hai còn có lương không?” Nam Bắc lo nhất chuyện này, có lương thì chị dâu mới dẫn cô bé đi cửa hàng cung ứng mua đồ được. Cô bé đang thèm ăn thịt kho tàu, loại kho thật nhừ, thấm đẫm mùi hoa hồi thảo quả ấy.
“Lương của anh hai có thể mua thịt, mua kẹo hồ lô, liệu có thể mua cho em cái nơ bướm như trên bìa sách không anh? Em muốn đeo nơ bướm!” Cô bé nói mà hàng lông mày như muốn bay lên, cứ như thể đang nắm trong tay một vốc tiền lớn, cái gì cũng mua được vậy.
Cơn gió lạnh thổi tan cái nóng trên mặt Chương Vọng Sinh. Chút xao động vô danh do mùi hương ấy mang lại cũng đã tan biến. Cậu nhìn thấy ánh đèn dầu bên cửa sổ đang sáng, bóng anh hai in trên đó trông thật gầy gò.
Mãi đến đêm muộn, khi Phượng Chi đã ôm Nam Bắc ngủ say, Chương Vọng Triều mới ngừng bút. Anh đứng dậy đi đổ nước rửa chân thì thấy Chương Vọng Sinh lồm cồm bò ra khỏi chăn ở gian nhà phía tây, xỏ dép lẹt xẹt đứng nhìn mình.
“Vọng Sinh, sao vẫn chưa ngủ?”
Chương Vọng Sinh nói: “Hôm nay Nam Bắc hỏi em có phải anh phạm lỗi gì không, em chẳng biết trả lời con bé thế nào. Anh hai, anh không phạm lỗi gì đúng không anh?”
Chương Vọng Triều khoác thêm tấm áo trên vai, bảo cậu đi ngủ đi.
“Anh hai, anh sẽ quay lại trường dạy học chứ?” Chương Vọng Sinh nhìn anh đầy lo âu. Cậu là người hay suy nghĩ, chút chuyện nhỏ cũng khiến lòng cậu trĩu nặng. Cậu thấy sợ, nhưng cụ thể là sợ cái gì thì chính cậu cũng không rõ.
Chương Vọng Triều bước tới, vỗ vai cậu: “Sẽ quay lại mà, em yên tâm đi.”
Chương Vọng Sinh không hỏi thêm gì nữa. Cậu nhìn anh hai bước ra ngoài, hoà vào bóng đêm thăm thẳm.
Trời bắt đầu nổi gió.